Eline: ‘Mijn vader doet zó naar tegen mijn zieke moeder’

Huilend

Eline: “Gisteren reed ik huilend weg bij het huis van mijn ouders. Dat is niet de eerste keer en het zal helaas ook niet de laatste keer zijn. Mijn vader had weer zo gesnauwd tegen mijn moeder, dat kon ik echt niet aanhoren. De reden was iets heel futiels. Mijn moeder had een glas omgestoten, dat gebeurt weleens vaker. Doordat ze MS heeft, kost bewegen haar moeite en zeker bewegingen die met kleine motoriek te maken hebben gaan haar niet makkelijk af. Dan valt er eens iets. Voor mijn vader is dat echt een reden om te vloeken en te tieren. ‘Kan je niet uitkijken?!’ roept hij dan. Alsof mijn moeder het expres doet! In het glas zat alleen wat water, dat dweil je met een doekje zo op. Het glas zelf was niet eens kapot. Maar toch viel mijn vader hard uit en zag ik mijn moeder ineenkrimpen. Dat doet me zoveel pijn om te zien: die steeds kleiner en ouder wordende vrouw die zich van haar eigen man moet schamen voor iets waar ze niets aan kan doen. Ze mompelde een excuus en zei verder niets. Ikzelf ging een doekje pakken terwijl ik zei: ‘Nou pa, het is maar water, hoor.’ Achteraf frustreert mijn eigen reactie me dan ook, want eigenlijk wil ik opstaan en in zijn gezicht schreeuwen dat hij normaal moet doen. Maar dat doe ik niet, want dan wordt het alleen maar erger. Ik houd me in, maar eenmaal in de auto komt al mijn verdriet en frustratie eruit. Ik kan gewoon niet aanzien hoe hij tegen mijn moeder doet.”

Pittig huwelijk

“Soms zie ik er zelfs tegen op om naar mijn ouders toe te gaan, maar ik ga toch. Ik wil mijn moeder steunen. Ze kan helemaal niet meer tegen mijn vader op, met zijn nare opmerkingen en zijn gebrek aan liefde. Ik weet dat het hard is om zo over je eigen vader te praten, maar ik kan het niet anders omschrijven. Hij liep nooit over van warmte en empathie, maar sinds mijn moeder vijf jaar geleden de diagnose kreeg, is het van kwaad tot erger gegaan. Mijn ouders hebben altijd een pittig huwelijk gehad, om het zo te zeggen. Mijn vader is dominant en eigenzinnig, maar op een of andere manier kon mijn moeder daarmee wel omgaan. Zij paste zich aan, maakte het gezellig, probeerde de boel bij elkaar te houden. Als kind vond ik het niet altijd makkelijk, omdat ik natuurlijk wel zag dat hij over haar heen liep en zij alleen aan ‘pick your battles’ moest doen. Heel veel van zijn opmerkingen en gedragingen liet ze voorbij gaan zonder iets te zeggen, maar áls ze een grens trok, was het ook een duidelijke. Dat vond ik altijd fijn om te zien, als mijn moeder voor zichzelf of mij opkwam.”

Een last

“Tot mijn moeder ziek werd en die grens niet meer kon trekken. Je zou denken dat mijn vader inmiddels ook wel wat heeft geleerd en dat hij na vijftig jaar huwelijk waarin ze het vuur uit de sloffen heeft gelopen voor hem, het in zich zou hebben om wat zorgzaamheid naar haar toe te laten zien. Maar nee, vanaf het moment dat ze ziek werd, heb ik hem niet meer op enige liefde kunnen betrappen. Vroeger was die er wel, al was het op zijn eigen, gemankeerde manier. Dan nam hij bijvoorbeeld eens bloemen mee of gaf haar een kus als hij thuiskwam. Tegenwoordig klaagt hij alleen maar en maakt hij haar ziekte zíjn leed. Vervolgens lijkt het wel alsof hij moet boeten voor wat zij hem ‘aandoet’. Het laat zich lastig uitleggen, maar mijn vader wil continu erkenning voor hoe zwaar híj het heeft met de ziekte van mijn moeder. Dat wil hij van de buitenwereld, maar vooral ook van haar. Ik denk dat ze zelf niet doorheeft hoe vaak zij sorry zegt voor dingen die ze niet kan helpen: zo’n glas dat omvalt, maar ook als ze hulp nodig heeft met opstaan, als haar rollator in de woonkamer staat of als ze een afspraak in het ziekenhuis heeft. Pas als zij heeft erkend dat ze een ‘last’ is, lijkt hij wat meer tevreden te zijn.”

Moeilijk bewegen

“Voordat ze de diagnose kreeg, ging het al een tijdje niet goed met mijn moeder. Ze kon steeds moeilijker bewegen, had veel pijn. Dat vond mijn vader toen al lastig, want ze zouden gaan wandelen in Engeland en daar had hij zich erg op verheugd. Sinds ze met pensioen waren gegaan, deden ze dat vaker. In het begin ging het goed en hadden ze echt een nieuwe, gezamenlijke hobby gevonden. Maar toen mijn moeder klachten begon te ontwikkelen, werd het samen wandelen juist een bron van irritatie voor mijn vader. Dan liep ze niet snel of lang genoeg en haalden ze zíjn uitgezette schema niet. Big deal, zou je denken, je doet het voor je lol. Maar daar kon hij echt boos om worden. Toen ze eenmaal de diagnose had, had ze natuurlijk afgedaan als wandelmaatje. In plaats van dat hij een nieuwe hobby zocht die ze samen konden doen, besloot hij vanaf dat moment met vrienden of zijn broer te gaan wandelen. Ik vind dat zo pijnlijk. Mijn moeder genoot van het wandelen en nu laat hij haar domweg alleen thuis.”

Klagen

“Alles wat met haar ziekte te maken heeft, irriteert hem gewoon mateloos. Hij doet het voorkomen alsof het een persoonlijke aanval op hem is, alsof het hele proces erop is gericht om hém dwars te zitten. Dan staat er bijvoorbeeld een gesprek met de thuiszorg op de planning en klaagt hij steen en been dat hij die ochtend zou gaan golfen en dat hij nu wéér zijn golfmaten in de steek moet laten. Terwijl zo’n gesprek al weken eerder is ingepland en hij zijn golfafspraken misschien een of twee weken van tevoren maakt. Bovendien golft hij met allemaal oude knarren die de hele dag de tijd hebben. Hij kan prima een paar uurtjes later gaan, maar nee, dat wil hij niet. Het lijkt wel alsof hij zelf een reden creëert om zijn ongenoegen te kunnen ventileren. Soms vergelijk ik het met een peuter die tegen grens op wil lopen om zijn frustratie kwijt te kunnen – als pedagogisch medewerker op de peutergroep heb ik er dagelijks mee te maken. Maar waar je een
peuter dat niet kwalijk kunt nemen, is mijn vader een man van 75 die beter zou moeten weten.

Kapot

Hij maakt mijn moeder kapot, ik zie het voor mijn ogen gebeuren. Ze maakt zichzelf steeds kleiner om zijn irritatie maar niet op te wekken. Ze vraagt niets, gaat over haar eigen grenzen heen, heeft liever pijn dan dat mijn vader iets voor haar moet doen of pakken. Het is echt schrijnend om te zien. Soms denk ik: kon ze nog maar van hem scheiden, maar daarvoor is het te laat. Niet alleen omdat ze al bijna vijftig jaar getrouwd zijn, maar ook omdat mijn moeder simpelweg de kracht niet meer heeft om zo’n beslissing te nemen. Haar wereld is klein geworden, haar lichaam werkt haar tegen en ze is, hoe naar ook, afhankelijk van hem.”

Rouwproces

“Wat het moeilijkst is, is dat mijn moeder het zelf bagatelliseert. Als hij weer eens een snauw geeft of haar corrigeert waar ik bij ben, kijkt ze me daarna aan met zo’n blik van: zo bedoelt hij het niet. Maar zo bedoelt hij het wél en soms wil ik dat wel uitschreeuwen. Als ik hem al eens aanspreek en zeg dat hij lief moet doen, draait hij het meteen om. Dan ben ík degene die overdrijft, die hem aanvalt, die ‘het altijd beter denkt te weten’. Het is alsof er geen enkele ruimte is voor reflectie. En dan helpt het natuurlijk niet dat mijn moeder hem blijft beschermen. Ze praat hem gewoon na. Zegt dat hij het óók moeilijk heeft, dat hij zijn vrouw kwijtraakt, dat ik daar begrip voor moet hebben. Nou, ik dacht het niet. Begrip heb ik niet, hooguit mededogen.

Verlies

Wat ik jammer vind, is dat mijn vader en ik ergens door hetzelfde proces gaan, een proces van rouw en verlies. Ik zou dat best graag met hem willen delen, maar zijn gedrag staat dat in de weg. Ik heb het weleens besproken met de huisarts, die suggereerde dat ik toch dat gesprek moet aangaan. Dat ik me open moet stellen en moet zoeken naar de kleine aanknopingspunten die er misschien wel zijn. Maar ik zie ze niet. En ergens ben ik ook bang om dat gesprek aan te gaan, omdat mijn vader dan misschien nog harder en gemener uit de hoek komt dan ik tot nu toe heb gezien. Ik wil mezelf daartegen beschermen. Het is ironisch, maar eigenlijk doe ik nu hetzelfde als ik mijn moeder zo vaak heb zien doen: ik pas me aan, kronkel tussen zijn buien door en ga echte confrontaties zo veel mogelijk uit de weg.”

Mantelzorgen

“Maar zo kan het niet altijd doorgaan. Ik maak me grote zorgen over de toekomst. Mijn moeder wordt niet meer beter, ze zal alleen maar aftakelen. Ze gaat meer en meer zorg nodig hebben, die mijn vader haar niet gaat geven. Het liefst zou ik nu al op zoek gaan naar een tehuis waar ze wel de zorg krijgt die ze verdient, maar daarvoor is ze nu nog niet slecht genoeg. In Nederland geldt nu eenmaal dat je lang thuis moet blijven wonen en dat van partners en familieleden mantelzorg wordt verwacht. Een uitweg voor als je partner die mantelzorg niet wil geven, is er niet. Het enige wat ik zelf kan doen, is er zoveel mogelijk voor haar zijn. Dat probeer ik dus maar te doen. Ik ga vaak langs, drink een kopje thee, zeg tegen mijn vader dat hij gerust even de deur uit kan gaan. Als hij dat doet en ik ben alleen met mijn moeder, zie ik haar meteen ontspannen. Dat is fijn, maar ook moeilijk omdat je dan nog beter ziet hoe krampachtig ze probeert zich groot te houden waar mijn vader bij is. Ik probeer maar gewoon extra lief voor haar te zijn, leg een dekentje over haar benen en zeg dat alles goedkomt, ook al weet ik niet hoe.”

Om privacyredenen zijn alle namen veranderd, De echte namen zijn bekend bij de redactie.​​​​​​
Foto: Getty Images