Manon: ‘Ik had nooit gedacht dat mijn zus zó gierig zou worden’

Vermakelijk en bizar

Manon: “Laatst nodigde mijn zus mijn man Koen en mij uit voor een hapje. Koen zat met zijn rug naar het aanrecht. Mijn zus Karin bereidde een salade die bij het hoofdgerecht zou komen. Uit de verpakking haalde ze een olijf. Ze stopte hem in haar mond, beet de pit eruit en liet de olijf in de saladeschaal vallen. Dat herhaalde ze een keer of vijftien. Ik heb de salade niet aangeraakt en Koen gewaarschuwd.
Als ik over mijn zus vertel, lachen mensen vaak. En heel eerlijk: als ik op een verjaardagsfeestje deze verhalen zou horen over een ander, zou ik het ook vermakelijk en bizar vinden. Maar het gaat niet over een ander. Het gaat over mijn zus. Met wie ik een slaapkamer deelde en op de stoep krijtte. De zus die me geld leende als ik weer eens krap zat, omdat ‘geld moest rollen’. Die me troostte als ik liefdesverdriet had. Dat juist diezelfde zus zo krampachtig met geld omgaat, doet me meer pijn dan ik wil toegeven.”

Op rantsoen

“Het begon ermee dat ze zich begon te ergeren aan de ‘verdwijnende wc-rollen’. Karin heeft twee kinderen, 11 en 13 zijn ze nu, en per dag gingen er twee rollen wc-papier doorheen. Dat vond ze te gortig. Daarom begon ze met het uitdelen van velletjes. Twee voor een plas en vijf voor de grote boodschap. Haar kinderen en man waren stomverbaasd, maar accepteerden het. Dat zou me bij Koen of mijn dochter van zeven niet lukken! Als er visite komt, hangt ze wel een rol op. Aan haar opvoeding ligt het niet. We zijn samen opgegroeid in een doorsnee gezin. Niet rijk, niet arm. Onze ouders waren nuchter met geld: er werd gespaard voor vakanties en ‘later’, maar we mochten gewoon mee op schoolreisjes, sporten en uit eten kon ook af en toe. Mijn vader zei altijd: ‘Je moet nooit meer uitgeven dan je hebt, maar het leven is er ook om van te genieten.’ Mijn moeder hield van overzicht en bonnetjes controleren. Toch kocht ze élke vrijdag een bos bloemen voor zichzelf. Zo leerde ik dat geld belangrijk is, maar niet het belangrijkste. Vroeger verschilden mijn zus en ik nauwelijks. Zij was zelfs makkelijker met geld dan ik. Waar ik voor een fiets spaarde, kocht zij kleren of make-up. Ze trakteerde op ijsjes. Ik vond haar gezellig. Niets aan haar deed vermoeden dat ze later zo anders zou worden…”

Angst voor geldgebrek

“Nog steeds is Karin superlief. Ze neemt de tijd voor me als ik ergens mee zit. Ze bewaart al mijn liefste appjes in een speciaal mapje op haar telefoon. Toen ik een naar onderzoek had in het ziekenhuis, nam ze voor mij een vrije dag op, en ze is bij álle balletuitvoeringen van mijn dochter. Ze is een schat. Mijn rots. Juist daarom schuurt haar gierigheid zo: ik zie steeds die twee kanten naast elkaar. Natuurlijk heb ik er weleens met haar over gepraat. Karin zegt dan dat het komt doordat ze acht jaar geleden van baan wisselde. Ze had toen geen vast contract en dus minder zekerheid. Haar huwelijk liep op dat moment stroef, haar jongste huilde veel en ze voelde zich constant uitgeput. Ik denk dat er toen een soort angst haar systeem in is gekropen. Ze werd steeds krampachtiger. Begon op elk dubbeltje te letten. Kreeg boodschappenpakketten van gratis zegels. In het begin vond ik dat nog slim. Iedereen mag best naar prijzen kijken. Ik bewonderde haar zelfs dat ze ineens zo praktisch werd.  Maar Karin ging ermee door toen ze een vaste aanstelling had en haar leven weer op rolletjes liep. Het werd een obsessie. Als we boodschappen deden, pakte ze ineens huismerksinas in plaats ons vaste merk. ‘Dat scheelt weer zevenentwintig euro op jaarbasis’, zei ze dan. Vanaf dat moment werd alles een rekensom: brood, melk, kleding, cadeautjes. Namen we vroeger weleens spontaan een doos gebakjes mee als die bij de bakker in de aanbieding waren, nu ging de lol van spontane acties er snel af. Er bleef alleen ‘wat kost het?’ over.”

Geld als bescherming

“Als een restaurant een te grote kom soep serveert, eet ze de helft op en stuurt hem dan terug met een smoesje over een haar of klontje, in de hoop dat ze hem dan van de rekening halen. Op vakantie vraagt ze op een parkeerplaats doodleuk aan andere toeristen of de eindtijd op hun parkeerticket al is verstreken zodat ze nog een half uur gratis kan staan. Zij noemt dat slim. Ik schaam me kapot. Het voelt alsof je overal gratis iets uit probeert te trekken. Mijn man kon er in het begin nog om lachen. Hij maakte grappen over ‘de inflatiepolitie’. Nu haalt hij vooral zijn schouders op. ‘Je verandert haar toch niet’, zegt hij. Hij vindt dat ik me er te druk om maak. Maar ik kán het niet goed loslaten. Ik ken haar zo niet terug. Zo verkondigt Karin als ze op bezoek is dat ze houdt van goede wijn. Dan drinkt ze rustig een mooie fles leeg, terwijl ik bij haar van die slobberzooi krijg.

Leven is kort

Eén keer heb ik daar een grap over gemaakt, en dat werd me erg kwalijk genomen, want ‘wij hadden het geld blijkbaar op onze rug groeien’. Ik begrijp dat niet. Het leven is maar kort. En verspilling is zonde, maar wat is er mis met af en toe een veel te dure handcrème of een taxi naar huis als het regent dat het giet? Ik geloof dat geld bedoeld is om iets mogelijk te maken: tijd, vrijheid, samenzijn. Karin ziet geld als bescherming, als iets wat op je wacht als je het nodig hebt, bijvoorbeeld als de wasmachine stuk gaat. Als die houding nou komt doordat ze geen geld heeft, dan heb ik alle begrip voor haar acties en denkbeelden. Maar zij en haar man zitten beiden in het onderwijs en verdienen een prima salaris.”

Over de datum

“Als ik bij Karin ben en ik wil een kop thee zetten of iets pakken, dan zie ik op alle etenswaren in hun kasten oranje afprijsstickers. Laatst serveerde ze borrelnootjes. Ze waren taai en scherp. Toen ik op het zakje keek, was de uiterste houdbaarheidsdatum augustus 2023. Het meest Gierige-Gerda-moment was mijn verjaardag van vorig jaar. Ik had haar, haar man en de kinderen uitgenodigd voor een barbecue. In ruil daarvoor zou Karin vlaaien voor me kopen. Ik vond ze al wat droog smaken. Pas later zag ik de afprijzingsstickers op de doos. Twee dagen daarvoor waren de vlaaien op datum geweest en afgeprijsd voor de helft. Ze had ze meteen gekocht en in haar koelkast bewaard. Wat kon daar nou mee gebeuren? Ik was geschokt. Zelfs een verjaardag is voor haar een kans om te besparen.

Hypotheek en studiepotjes

Wat ze dan wél doen met hun geld? Ik weet het niet precies. Het enige waar zij en haar gezin vooral geld aan uitgeven, is extra aflossingen op de hypotheek en studiepotjes voor de kinderen. In de zomer huren ze al jaren een stacaravan op een familiecamping in de Belgische Ardennen. Ze rijden in een heel normale Volkswagen Passat. Ze heeft geen schulden, geen financiële drama’s, geen kinderen die iets tekortkomen. En juist dat maakt haar krampachtigheid zo moeilijk te begrijpen. Waarom spaar je zó fanatiek als je basis op orde is?”

Over de balk

“Ooit probeerde ik mijn ergernis te benoemen, op een vriendelijke manier. Maar Karin is er trots op dat ze nog niet de helft uitgeeft van wat ik aan boodschappen spendeer. Karin vindt dat ik geld over de balk smijt door naar de Albert Heijn te gaan in plaats van naar de Aldi. In haar ogen ga ik te vaak uiteten en zijn dure parfums of chocolaatjes van de bakker pure luxe. Ze heeft ooit eens gezegd: ‘Jij koopt je geluk.’ Die zin bleef dagenlang in mijn hoofd rondzingen. Deels omdat ik me aangevallen voelde, deels omdat ik dacht: heeft ze misschien een beetje gelijk? Dat ik daar alleen al over nadenk, terwijl ik ook hard werk voor mijn geld en intens geniet van die kleine verwennerijtjes, maakt me verdrietig en soms boos. Verdrietig omdat ik mijn oude zus mis. Boos omdat ik het gevoel heb dat ik mezelf voortdurend moet censureren. Want mijn zus heeft me onbewust geleerd dat ik eerst nadenk en dan pas koop.

Woorden inslikken

Als ik iets vertel over een weekendje weg of een nieuwe jurk, hoor ik haar afkeuring al voordat ze iets zegt. Dan slik ik mijn woorden in. Of ik verander de prijs die ik heb betaald. Dat is vermoeiend en totaal niet wie ik ben. Intussen wordt de muur tussen mijn zus en mij steeds hoger. Ik erger me aan haar als ze weer eens loopt te kniepen. Als ik bij de kaasboer eigenlijk nog een extra stukje borrelkaas wil meenemen, maar dat niet doe omdat Karin naast me staat. En zij ergert zich aan mij omdat ik geen kassabonnen controleer en me niet druk maak over een verkeerd aangeslagen ijsje op de kassa bij de pizzeria. Als ik haar dan hoor mieren over één euro verschil die alle gezelligheid uit de avond slurpt, zie ik niet mijn zus, maar iemand die altijd haar gelijk wil halen. Een vrouw voor wie gierigheid en besparen een vorm van macht is. Haar wereld is strak en veilig. Die van mij rommelig en soms zelfs een tikje roekeloos. Karin wil controle over alles, tot aan het ridicule toe. Geen verrassingen. Koen vertelde me dat haar man stiekem vochtige toiletdoekjes verstopt in een van de lege bigshoppers die Karin bewaart in de meterkast.”

Niet oordelen

“Ik probeer mijn zus niet te veroordelen. Ik wéét dat ze het goed bedoelt. En dat ze vanuit zorg en angst handelt, niet omdat ze mij iets misgunt. Dat maakt het misschien nog wel ingewikkelder: dat ik tegelijk van haar houd en me door haar gekleineerd kan voelen. Onze band is nog steeds goed. Maar hij is wel veranderd. Barbecueën bij haar doe ik niet meer. Karin serveert ontdooide kartonnen hamburgers, kannen water met muntblaadjes omdat dat ‘meer verfrissend is dan cola’ en een schaal met stukjes komkommer. Als we iets willen ondernemen, kies ik bewust activiteiten waarbij geld geen rol speelt: wandelen, spelletjesavond of Netflixen met chips. Dat gaat prima zolang de portemonnee dicht blijft. Maar ik mis de luchtigheid van vroeger, de spontane ideeën zonder rekensom. Ik hou van haar. Dat heb ik altijd gedaan en dat zal ik altijd blijven doen.

Niet alleen in cijfers

Ik hoop zo dat ze ooit inziet dat zekerheid niet alleen in cijfers zit. Soms voel ik zelfs medelijden met haar omdat ze zichzelf zo weinig gunt. Misschien is dat nog wel het ergste. Dat mijn zus zelf is vergeten hoe het is om écht te leven. Om net als vroeger weer te lachen op een terrasje en na de koffie met taart zo lang te plakken dat we bitterballen bestellen. Om een bos pioenrozen voor zichzelf te kopen omdat ze daar zo van houdt. Of om eindelijk eens een keer goede schoenen voor zichzelf te kopen met een fatsoenlijk voetbed en niet van die Chinese plastic flutstappers. Ik hoop zo dat ze ooit beseft dat geld een middel is en geen doel. En dat het gevoel van bevrediging niet zit in het verschil in prijs tussen olijven met of zonder pit, maar in de mensen om haar heen.”

Om privacyredenen zijn alle namen veranderd, De echte namen zijn bekend bij de redactie.​​​​​​
Foto: Getty Images

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.