Ben jij een betrokken, relaxte of loedermoeder? Doe de test

Vroeger was (echt niet) alles beter

Echt opvoeden, met het emotionele welzijn van het kind voor ogen, is, als je het op de tijdlijn van de mensheid legt een relatief nieuw begrip. Hoewel ouders zo oud zijn als… eh de oudheid, was er tot de Tweede Wereldoorlog nooit écht inlevingsvermogen in de kinderen. Die moesten vooral gehoorzamen en een bijdrage leveren aan het gezinsinkomen. Opvoeden, dat deed je erbij. On the side. Eerlijk is eerlijk, nu was het huishouden ook wel echt een dagtaak zonder wasmachine, droger en vaatwasser. In de tijd dat je ouders of hun ouders opgroeiden, stond opvoeden nog in de kinderschoenen. En zo werden er de nodige beginnersfouten gemaakt: er werd gedacht dat je met slaan discipline bijbracht, dat je een huilende baby verwende door ’m op te pakken en dat een slokje jenever aan je kind geven een prima slaapmethode was.

Geen uitleg, geen overleg

Als kind werd je veel naar buiten gestuurd, en bij waarom-vragen moest je het doen met een “Omdat ik het zeg”. Geen uitleg, geen overleg: gewoon luisteren. Ouders hielden natuurlijk wel van hun kinderen, maar toonden dat niet zoals wij dat nu doen. Het doel van de opvoeding was een fatsoenlijke, gehoorzame en hardwerkende volwassene grootbrengen. En het middel was streng zijn, veel regels en een pak op de broek als die regels niet nageleefd werden. Was een kind in de klas ongehoorzaam, dan vonden de ouders het prima als de meester een tik uitdeelde. Met zijn liniaal. Dat moet een leraar nu eens proberen!

Geen harde aanpak meer

In 1950 kwam in Nederland Baby- en kleuterverzorging van opvoedexpert Dr. Spock uit. Op de bijbel na het bestverkopende boek van de twintigste eeuw. Hij rekende af met de harde aanpak en was voor een milde opvoeding: knuffelen met je kind, liefde tonen en je eigen intuïtie volgen. Iets wat nu doodgewoon klinkt, maar voor toen revolutionair was. Er kwam meer begrip voor het kind. Maar oude gewoontes leer je moeilijk af en zo werden je ouders waarschijnlijk nog best autoritair opgevoed en bleef ‘omdat ik het zeg’ in veel gezinnen nog lang het credo. Hoe anders is dat nu?

De grote vier

Zoveel ouders, zoveel opvoedstijlen. Want we doen allemaal maar wat, toch? Nou, ja en nee. Ja, iedereen heeft zijn eigen unieke stijl en reageert op de ene situatie zus en op de andere zo. Maar als je opvoedstijlen in hokjes zou willen stoppen (en dat willen onderzoekers graag) zijn er vier stijlen te onderscheiden.

1. De autoritaire stijl

Het woord zegt het al: de ouders bepalen en tegenspraak wordt niet gewaardeerd. Er is weinig steun voor het kind en veel controle op het naleven van de vele regels. Gelukkig is deze stijl inmiddels behoorlijk achterhaald en komt-ie in ieder geval in Nederland niet veel meer voor.

2. De autoritatieve stijl

Dit is hoe de meeste ouders hun kind opvoeden. Er zijn grenzen, die worden goed uitgelegd en er is begrip voor de emoties van het kind. “Ik snap dat je liever langer opblijft, maar om acht uur is het echt tijd om te gaan slapen.”

3. De toegeeflijke stijl

Deze ouders gunnen hun kind de wereld, hun kind ís hun wereld. Dus grenzen, regels? Dat is niet gezellig. Bij deze stijl vindt de ouder het vooral belangrijk dat kinderen het naar hun zin hebben. En dat hebben ze het waarschijnlijk ook, maar het blijkt dat een kind zich echt veilig en gezien voelt als ouders duidelijke grenzen hanteren.

4. De verwaarlozende stijl

Sneu, maar ook dit is een stijl die voorkomt, waarbij er weinig liefde getoond wordt en geen controle is. Ouders kiezen hier nooit bewust voor, maar belanden in deze situatie. Niet omdat hun kind ze niet interesseert, maar omdat ze op een ander vlak in de overlevingsstand staan.

Mag ik van jou, uit de categorie moeders, de curlingmoeder?

Ze vallen allemaal binnen de autoritatieve stijl: de tijgermoeders, curlingmoeders, loedermoeders, helikoptermoeders en sad beige moms. Maar wat is dan het verschil?

De C is van Curling…

Misschien weet je het nog: speeltuinen hadden vroeger gewone, keiharde stoeptegels. Viel je van het klimrek dan had je met mazzel een tand door je lip, maar vaker een fikse bult op je kop of een gebroken arm. Die gemene tegels zijn rond 1997 allemaal vervangen door rubberen tegels. Waar je je nog steeds op kunt bezeren als je er head first op belandt, maar wel net iets minder. De oudere generatie vond die nieuwe, zwarte, bouncy tegels maar overdreven. Zij waren toch ook groot geworden, bloedend op klinkers? Een plens jodium erop, een pleister en door. Daar werd je sterk van.

‘Rubberentegelgeneratie’

De term ‘rubberentegelgeneratie’ werd door het NRC geïntroduceerd. Waarbij de rubberen tegel symbool staat voor een samenleving waarin ouders en de overheid proberen elk denkbaar fysiek of mentaal risico voor het kind weg te nemen. En ziedaar: het ontstaan van wat wij nu curlingouderschap noemen. Heel metaforisch verwijzend naar de sport curling: zoals spelers met een bezem het ijs schoonvegen om de steen zonder weerstand te laten glijden, zo vegen deze ouders alle mogelijke obstakels voor de voeten van hun kind weg. Klinkt mooi, maar heeft als gevolg dat kinderen niet leren omgaan met teleurstelling en tegenslagen, waardoor ze daar als volwassenen voor het eerst mee zullen moeten dealen. Tja, dan kun je dat maar beter in je kindertijd een paar keer geoefend hebben.

Altijd op haar radar: de helikoptermoeder

Geïntroduceerd in de jaren tachtig, maar pas echt in zwang sinds de jaren 2000: de helikoptermoeder. Zij zweeft boven haar kind, als een helikopter, en krijgt zodoende alles mee. En als je er toch vliegt, kun je net zo goed advies geven, toch?De term werd oorspronkelijk gebruikt voor ouders die bleven moederen over hun inmiddels volwassen kinderen. Inmiddels wordt het gebruikt om alle moeders te typeren die alles rondom hun kind extreem goed in de smiezen houden. Jammerlijk gevolg van jouw bemoeienissen: kinderen kunnen het gevoel krijgen dat je er niet op vertrouwt dat ze goede inschattingen kunnen maken en voelen zich door jou beperkt.

De tijgermoeder: terug in haar hok

De term was vluchtig populair, zoals dat gaat na een bestseller in opvoedland. De Chinees-Amerikaanse Amy Chua schreef Strijdlied van een tijgermoeder in 2011 over haar eigen controversiële, strenge Chinese opvoedstijl die neerkwam op: enorm beschermend en veeleisend zijn richting alle prestaties van haar kinderen. Tiger moms zijn vooral vertegenwoordigd in de Aziatische cultuur. Jammer: tiger kids hebben vaker last van prestatiedruk, faalangst en het gevoel nooit goed genoeg te zijn.

De loedermoeder

Een tegenhanger van de perfectionistische moeder, die alles zo pedagogisch verantwoord mogelijk benadert. De loedermoeder koopt 26 zakjes chips als traktatie en vind het wel gezegend, ze wappert met de iPad op momenten dat ze zelf even rust kan gebruiken en snakt naar een wijntje op haar mamadag. Kortom: het mag allemaal wel een tandje minder perfect, en de loedermoeder is de eerste die om zichzelf lacht als iets weer eens in het honderd loopt. Opgepast: te veel loederen in plaats van moederen kan onveilig voelen voor een kind. Kinderen moeten niet ondersneeuwen ten koste van jouw behoeftes.

Sad beige moms

De term is satire, maar de moeder bestaat wel degelijk. Al is zij zelf alles behalve ‘sad’ met de keuze voor de kleur beige in haar leven. In haar interieur en kledingkeuze voor de kinderen overheersen neutrale kleuren en natuurlijke materialen. Zo creëert ze rust, en gaat ze overprikkeling tegen. Emoties van het kind worden serieus genomen én beslissen de dagelijkse gang van zaken. Het speelgoed is vaak van hout, heel esthetisch in het interieur. Pratend speelgoed in primaire kleuren komt er bij haar niet in. Vaak hangt deze moeder een antroposofische levensstijl aan en eet ze biologisch, van de boer. Besef wel: je kunt het nog zo minimalistisch willen houden, zodra je kinderen pubers zijn, gaan ze met hun paarse haar op hun scooter naar de McDonalds.

Nog meer parents

Binnen de autoritatieve opvoedstijl vind je ook weer substromingen. Een hokje in een hokje, zeg maar. Zo bestaat er ook nog gentle parenting en attachment parenting. Gentle parenting is een opvoedmethode waarbij emoties van het kind respectvol worden erkend. Vaak wordt door de ouder een oorzaak gezocht en benoemd: “Ik zie dat je boos reageert omdat je eigenlijk heel moe bent.” Hierna wordt een duidelijke grens gesteld: “We poetsen nog even de tanden en dan mag je lekker slapen.” Attachment parenting streeft naar een zo groot mogelijke hechting tussen ouder en kind. Als ouder reageer je direct en sensitief op de behoeftes van je kind. Veel in de draagzak en samen slapen. Straffen en belonen zijn bij beide methodes not done.

Een generatiedingetje

Opvoedstijlen zijn niet in steen gehouwen. Zo zagen we al dat de autoritaire stijl ondertussen met pensioen gestuurd is. Elke generatie lijkt er een nieuwe wind te waaien en soms zelfs meerdere. Een greep uit de grabbelbak der generaties.

Generatie x: geboren tussen 1965 en 1980

Debby (47) moeder van 2 zoons (16) en (14) en een dochter van (6): “Als ik eerlijk ben, ben ik een curlingmoeder. En soms een helikoptermoeder. Ik vind het moeilijk mijn kinderen los te laten. Ben graag op de hoogte van waar ze zijn, dat volg ik ook via hun telefoon en de jongste heeft een horloge met gps. Dat geeft me een veilig gevoel. Naar mijn idee heb ik een goede band met mijn kinderen, ook met de pubers. Ik weet wat er in hun leven speelt, meestal omdat ze het me vertellen, maar ook omdat ik af en toe in hun telefoon kijk, hun vrienden hier uitnodig voor het eten en betrokken probeer te zijn. Als ze ergens mee worstelen, kan ik het niet laten te helpen. Ik wéét dat ik meer op de achtergrond de ondersteunende rol hoor in te nemen, maar vaker los ik het op. Ik neem contact op met docenten of met ouders van vriendjes als er iets niet lekker loopt.”

Millennial: geboren tussen 1981 en 1996

Daniëlle (40), moeder van twee zoons (5) en (7). “Ik denk dat ik een mix ben van een curlingmoeder én een loedermoeder. Ik ben betrokken, regel alles voor ze, maar heb ook mijn momenten waarop ik denk: nu even niet. Op vrijdagmiddag als er moeders van vriendjes komen borrelen. Of als ik op zondag net even lekker in het zonnetje een boek zit te lezen. Dan zoeken ze het maar even uit. Ik werk 24 uur per week, dus die tijd voor mezelf heb ik ook nodig. Al voel ik me dan wel snel schuldig: doordeweeks is het al zo’n gehaast met ze, dan zou ik in het weekend toch alle aandacht voor ze moeten hebben. Er zijn regels bij ons thuis, maar afhankelijk van mijn bui hecht ik daar meer of minder waarde aan. Zie je, daar is die loedermoeder dan weer.”

Gen Z: geboren tussen 1997 en 2012

Chantal (30), moeder van een dochter (4) en zoon (1,5). “Als ik mijn stijl zou moeten noemen, dan is dat gentle parenting. Al houd ik ook van beige kleding bij mijn kinderen, haha. Ik lees geen opvoedboeken. Als ik iets wil weten, zoek ik het online op. Ik heb bij een consultatiebureau gewerkt, ik kan heel goed medische onderzoeken opsnorren en interpreteren. Over gentle parenting heb ik veel gelezen en het spreekt me aan: ik wil niet de baas spelen over mijn kinderen. Als ze huilen, is dat met een reden. En het is aan mij als moeder om erachter te komen wat er is. Soms kom ik dan bij mezelf uit. Als ik gestrest ben, worden zij ook jengelig. Dan weet ik dat ik we onze agenda’s weer even schoon moet vegen omdat we allemaal veel te gejaagd zijn.”

5 vragen aan de expert, Kina Smit

Kina Smit is orthopedagoog en auteur van Opvoeden, het hoeft niet zo perfect. Ze heeft haar eigen praktijk en begeleidt ouders en kinderen met uiteenlopende opvoedvragen.

1. Welke opvoedstijl kom jij het meest tegen?

“Met name curling zie ik veel bij mij in de praktijk. Ik zie moeders over al hun grenzen gaan om mogelijke ‘problemen’ bij hun kind weg te nemen. Een moeder brengt een vergeten gymtas na en als ze die heeft gebracht gaat ze nog eens heen en weer omdat de jongste die lege wc-rol voor z’n knutselproject thuis heeft laten liggen. Je wilt als moeder voorkomen dat je kind ermee zit en biedt een oplossing. Nou kun je van jonge kinderen niet verwachten dat ze zelf aan hun gymspullen denken, maar curling gebeurt op allerlei gebieden. We doen het allemaal, ikzelf ook. In hoeveel stukjes wil je je boterham? Wat wil jij vanavond eten? Alles om het maar leuk en gezellig te houden. Terwijl een kind ook met teleurstelling moet leren omgaan.”

2. Hoe weet je welke stijl van opvoeden bij je past?

“Daar kom je achter door, al opvoedende, je kind en jezelf te leren kennen. Op een dag gaat je kind languit op de grond van de supermarkt liggen huilen, en dan moet je iets. Misschien wil je dan het liefst ChatGPT vragen wat de beste reactie is, maar reageer gewoon vanuit je instinct. Heb vertrouwen in jezelf. Je hebt de capaciteit om erbij te zitten en te zeggen: je krijgt geen snoepje. Maar we schamen ons te snel, zijn bang voor het oordeel van de winkelende mensen om ons heen. Terwijl: daar gaat het helemaal niet om. Driftbuien horen erbij. Ik kende alle opvoedboeken, maar daar had ik niets aan op het moment dat mijn kind zich languit op de grond stortte. Durf aan te klooien, alleen dan kom je erachter wat bij jou en je kind past.”

3. Waarom waait er steeds weer een nieuwe wind door opvoedland?

“Doordat er steeds meer wetenschappelijk onderzoek naar wordt gedaan. Ouders willen het graag goed doen, volgens de nieuwste inzichten. En ze willen graag trends volgen. Het nieuwste wat ik heb gehoord? Fafo, dat staat voor fuck around and find out en gaat vooral rond via TikTok. Het is een extreme versie van laissez-faire: mijn kind leert doordat dat ik hem of haar zo veel mogelijk laat ervaren. Wil je geen jas aan terwijl het vriest? Je merkt vanzelf hoe koud het is. Het is een soort legitimeren van verwaarlozen. Maar je kunt je kind ook laten leren van ervaringen zonder dat het de kern van je opvoeding is. Laten we wel wezen: niemand heeft één stijl. Je kind verschilt per dag en jouw level van tolerantie ook. Je kunt nog zo van de gentle parenting zijn, maar iedereen heeft een kookpunt en dan kun je zomaar heel autoritair je kind in de bakfiets zetten en zeggen: ‘We gaan NU!’”

4. Wat is het grootste struikelblok van ouders tegenwoordig?

“Om in deze grenzeloze tijd van overvloed een duidelijke regie of koers te voeren. Alles kan tegenwoordig, maar dat betekent nog niet dat je alles ook maar moet geven. Daarbij zijn we veel meer belang gaan hechten aan de emotie van het kind. En die kun je benoemen en erkennen, maar erop varen is een ander verhaal. Omdat je kind iets wil, betekent nog niet dat het moet gebeuren. Ouders willen het leuk en gezellig houden, maar we draaien daarin door. We mogen de regie wel een beetje terugpakken. Niet alles is onderhandelbaar. Ik zie veel ouders hun kindje overvragen: wat zullen we halen bij de winkel? Dan moet dat kind het hele assortiment van de supermarkt door zijn hoofd laten gaan…”

5. Welke tip zou jij ouders willen geven?

“Je doet het heus wel goed, ook al lees je geen enkel opvoedboek. Volg je gevoel in het oerwoud van opvoedadviezen. We overdrijven: een baby heeft nooit gevraagd om de perfecte babyuitzet. Die wil gewoon liefde van zijn ouders. We mogen wat meer terug naar de basics. Adem in, adem uit en laat los. Je hoeft niet alles te fiksen. Kinderen zijn heel veerkrachtig, vertrouw daarop.”

Wat voor moeder ben jij?

Uniek, dat sowieso. Maar als we heel erg chargeren en er een korreltje zout bij strooien, kunnen we misschien wel voorspellen wat voor soort moeder jij bent. Doe de snelle check!

1. Je ploft net voor het eerst die dag even op de bank: me time! Je kind vraagt om een appel. Geschild, in stukjes. Jouw reactie:
a) “Tuurlijk, lieverd, snufje biologische kaneel erover?”
b) “Pak je kindermesje even en dan snij je het hier in stukjes”
c) “Kun je niet even een koekje pakken – zoals een normaal kind?”

2. Jouw dochter gaat niet buiten spelen zonder:
a) Gps-horloge om, en een “Kijk je uit, lieverd?”
b) “Dikke kus en veel plezier!”
c) Z’n elektrische step. Lollig hebbedingetje, hoor.

3. Je kind heeft ruzie met een buurtvriendje. Jij?
a) Ik ga erop af. Bijleggen en handjes schudden die twee.
b) Ik kijk van een afstandje of ze er samen uitkomen. Als een van de twee verdrietig wordt, dan kan ik er altijd nog naar toe.
c) Dat zal wel loslopen. Ik ga naar binnen, dan hoor ik het niet.

4. Je zoon komt verdrietig thuis. Hij zit met het paasontbijt niet aan tafel met zijn vriendjes, maar – horror! – bij de meiden. Wat zeg jij?
a) “Misschien kan ik de juf vragen om te helpen, dan kan ik het geheel begeleiden. Meiden kunnen immers best gemeen zijn.”
b) Ik stuur de juf een berichtje. Misschien kan er wat geschoven worden. Vragen staat vrij, toch?
c) Een halve ochtend naast meisjes? Dat overleeft hij wel. Je wenst hem veel plezier.

5. Een schreeuwerig Paw Patrol-shirt: daar heeft je kind zijn oog op laten vallen. Jouw reactie:
a) “Liever niet, maar hé… niet huilen. Oké, we kopen ’m wel.”
b) “Ik snap dat je ’m heel mooi vindt! Maar we doen ’m alleen aan naar bed, oké?”
c) “Helaas, hij is er niet in jouw maat. Echt jammer (met de vingers gekruist achter je rug).”

Meestal A

Dan schatten wij jou zo in als een betrokken moeder. Misschien soms iets te betrokken? Om je kind blij te maken, ga je af en toe over je eigen grenzen. Dat is prima als het af en toe gebeurt, maar jezelf wegcijferen is het andere uiterste.

Meestal B

Jij bent een relaxte moeder. Je hebt duidelijke grenzen, maar bent flexibel genoeg om af en toe mee te bewegen met je kind. Jouw doel is een zelfstandig kind groot te brengen, maar als je kind je nodig heeft, ben jij er als vangnet.

Meestal C

Heb je toevallig al meer kinderen? Jou maak je de pis niet lauw. Maakt dat je een loedermoeder? Ja, maar in de beste zin van het woord. Je geeft je kind vrijheid en let goed op je eigen behoeften. Alleen die elektrische step hè, misschien gaat die wat te hard voor zo’n kleintje.

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.