Veearts Lilian werkte zich op vanaf de vmbo tot aan de universiteit: ‘Soms kom ik thuis met een blauwoog’

Zintuigen gebruiken

Lilian: “Tien jaar oud was ik, toen ik een dagje mocht meelopen met een paardenarts in de kop van Noord-
Holland. Het was een soort snuffelstage en ik vond het waanzinnig interessant. Dieren kunnen natuurlijk niet praten en zeggen: ‘Ik heb hoofdpijn’ of ‘Mijn buik doet zeer.’ Je moet als dierenarts al je zintuigen gebruiken om erachter te komen wat er aan de hand is. Want je wil niets liever dan het dier beter maken. Het werk intrigeerde me. Ik was onder de indruk van wat ik die dag allemaal zag en mocht doen op de paardenkliniek. De assistente liet me zelfs een injectie plaatsen. Die belandde overigens niet in de hals van het paard wat de bedoeling was, maar in mijn vinger. Het maakte niet uit. Ik wist na die dag: dit is het.

Dierenarts worden

Terug op school vertelde ik mijn juf wat ik later worden wilde: dierenarts. Het was duidelijk dat ik daarvoor minstens zes jaar naar de universiteit moest. Ik wist dat dat een uitdaging zou worden. Mijn Cito-scores vielen namelijk niet al te hoog uit, met slechts een vmbo-advies. Mijn droom leek dus mijlenver weg. Desondanks zei mijn toenmalige juf: ‘Als dit is wat je heel graag wil Lilian, dan gaat het je lukken.’ Ze geloofde in mij. Net als mijn moeder en vele andere mensen in mijn omgeving. Ik kom niet uit een studerende familie, maar we weten we als geen ander wat hard werken is en wat dat je brengt.Mijn moeder steunde me en zei altijd: ‘Ga ervoor, want dan kun je nooit zeggen: had ik maar…’.

Niet allemaal aanmoedigingen

Overigens moedigde lang niet iedereen me aan. Op het mbo waar ik de opleiding paraveterinair deed, zei een decaan tegen mij: ‘Naar de universiteit? Jij? Dat ga je toch niet doen? Tegen de tijd dat je klaar bent, ben je net zo oud als ik en heb je een enorme studieschuld.’ Hij was 41. Toen ik later toch nog een keer bij hem langsging om te praten over mijn vervolgstappen om op de universiteit te komen, zei hij: ‘Ik kan het echt niet uit je hoofd praten hè?’ ‘Nee’, was mijn antwoord. ‘Dus u kunt mij maar beter helpen.’”

Enorme drive

“De weg die ik uiteindelijk aflegde om veearts te worden, was niet makkelijk, maar ook niet onmogelijk. Ik rondde het mbo af, deed een jaar hbo om mijn propedeuse te behalen en werd toen aangenomen bij de studie Diergeneeskunde op de universiteit in Gent in België. Ondertussen werkte ik er ook nog ‘gewoon’ 40 uur naast als paraveterinair in de dierenartspraktijk. Met het geld dat ik verdiende betaalde ik mijn studie en buitenlandse stages. Iedere dag stond ik om vijf uur op om te studeren. Vervolgens vertrok ik rond acht uur naar mijn werk en ’s avonds zat ik weer in de boeken tot een uur of een ’s nachts. Ik zorgde ervoor dat ik geen hoorcollege miste en altijd ‘bij’ was met de leerstof. Met mijn perfectionisme en enorme drive moest en zou ik het halen, ik had geen plan B. Dit was mijn droom.

Lees ook Arianne vangt 18 gehandicapte katten op: ‘Iedere kat verdient een thuis’

Alles eruit halen

Ondertussen haalde ik er alles uit. Ik heb de meest geweldige stages in binnen- en buitenland gelopen. Allemaal zelf uitgezocht, betaald en geregeld. Ik stond tussen de koeien op een grote farm in Canada, steriliseerde honden en katten in Griekenland, werkte met wilde dieren in Afrika, hielp eindeloos veel schapen met het op de wereld zetten van hun lammeren op de Schotse Orkney-eilanden en maakte kennis met de intelligente olifanten in Thailand. Ik wilde alles zien en meemaken.”

Spannende seconden

“Die stages waren niet geheel zonder risico. Zo was er een moment in Zuid-Afrika dat we met de Land Cruisers rondreden op zoek naar de sabelantilopen voor een gezondheidscheck. Een voor een verdoofden we deze prachtige dieren en vervolgens ging een van ons ernaartoe om de ademhaling en de hartslag te controleren. Ik weet nog dat het mijn beurt was om dat te doen. In een open veld sprong ik uit de auto. Vervolgens zag ik dat de antilope die even daarvoor een verdovingspijl in zijn bil had gekregen, zich omdraaide en recht op me afstormde met zijn imposante hoorns. In mijn rechterooghoek zag ik nog net een boom staan, waar ik snel naar toe rende en achter dook. Kort daarna werkte de verdoving en zag ik hoe de antilope een paar meter verderop door z’n hoeven zakte. Achteraf waren dit best spannende secondes.

Continu alert

Leven in de bush betekent sowieso continu alert zijn en oppassen. Elke dag voordat ik naar bed ging, keek ik of er geen slang onder mijn bed lag en bij het aantrekken van mijn schoenen of er geen schorpioen in verstopt zat. Dat soort dingen. Tijdens mijn tweede stage in Zuid-Afrika vloog ik met een dierenarts van het Krugerpark mee in een helikopter, op zoek naar neushoorns. Ons doel was hen verdoven zodat we preventief hun hoorns konden afzagen. Neushoorns zijn met hun hoorns een aantrekkelijk doelwit voor stropers. Zodra ze die niet meer hebben, zijn ze minder gewild. Neushoorns, maar ook leeuwen, olifanten, giraffen, hyena’s en nog heel veel andere wilde dieren heb ik dus niet alleen van heel dichtbij gezien, ik mocht er ook mee werken. Een prachtige en bijzondere ervaring. Desondanks koos ik er aan het einde van mijn studie niet voor om te werken met wilde dieren. In plaats daarvan werd ik veearts op mijn geboortegrond.”

Stap terug

“Niet iedereen begrijpt dat. Alsof ik met mijn keus nu een stap terugdoe. Maar zo zie ik het niet. De dierenarts in het Krugerpark verdooft zo’n achthonderd neushoorns per jaar. Hij vertelde mij dat het voor hem inmiddels een routineklus is die hij bijna op de automatische piloot doet. Daardoor mist hij soms wat uitdaging. Dat zette me aan het denken. Het maakt in principe niet uit waar je werkt, maar het is wel belangrijk dat je je passie behoudt. En daar hoort een zekere mate van uitdaging wel bij. Wat verder meespeelde in de beslissing om veearts te worden, is dat ik tijdens mijn studie en stages al veel in het buitenland zat, ik vloog van hot naar her. En hoewel ik daar ontzettend van genoot, is het nu ook best fijn om dicht bij mijn familie te zijn en onderdeel uit te maken van dat leven.

Lomp aangelegd

Het klinkt misschien gek, maar ik ben vrij lomp aangelegd. Ik doe niets liever dan stoeien met koeien. Het zijn geweldige beesten. Bovendien word ik steeds uitgedaagd om een oplossing te zoeken voor een medisch probleem. In de stal moet je roeien met de riemen die je hebt. Soms is het onderkomen van de dieren spiksplinternieuw en ziet alles er perfect uit. Maar ik heb ook wel eens diagnoses gesteld, operaties en bevallingen uitgevoerd in kleine, donkere, lage stallen waar je nauwelijks je kont kunt keren. Juist in deze gevallen moet je creatief zijn. Ik houd van het werken op locatie.”

Lees ook Dierenarts Joyce: ‘Van dakloze tot BN’er, ze komen allemaal bij mij’

K3 compleet

“Tegenwoordig zijn er steeds meer vrouwen veearts. Bij mijn werkgever Van Duin tot Dijk Dierenartsen ben ik de derde vrouw in het team. Er was al een roodharige en een blonde en ik ben er nu als brunette bijgekomen. Gekscherend grapte één van de boeren: ‘Met jouw komst is K3 compleet.’ De veehouders zijn ondertussen wel gewend aan vrouwelijke veeartsen in de stal. Ons beroep is fysiek zwaar, maar wij vrouwen kunnen dat aan. Al moet je soms wel tegen een stootje kunnen. Op dit moment heb ik een behoorlijk blauwe plek op mijn rechterbovenbeen, net boven de knie omdat ik een trap kreeg van een koe. Ook thuiskomen met een blauwoog behoort tot het pretpakket. Je werkt met een levende have.

Topsporter

Veiligheid is het allerbelangrijkste, maar er kan altijd wat gebeuren. Dus moet je waakzaam zijn en goed nadenken bij alles wat je doet. Stel je moet een koppel pinken, dat zijn jonge koeien die voor de eerste keer drachtig zijn, controleren en er loopt in diezelfde stalruimte een stier. Dan moet die stier wel vaststaan, anders grijpt-ie je. Ieder dier heeft een ander karakter. Koeien hebben mij altijd gefascineerd, ze zijn heel nieuwsgierig. Vergelijk hen gerust met een topsporter. Daar moet ook alles kloppen, dat is bij een koe niet anders. Als veearts werk je samen met de veehouder om de groep gezond te houden. Het blijft bijzonder als een veehouder je alles kan vertellen over de stamboom van een koe, wanneer het dier voor het laatst ziek was en hoe haar karakter is. Dat soort dingen weet je alleen als je van je dieren houdt. Met de veehouders bouw je een band op, die gebaseerd is op wederzijds vertrouwen.” 

Onvoorspelbaar

“Wat mijn werk interessant maakt, is dat iedere dag anders is. Elke dag maken we een soort geplande route langs diverse veehouders bijvoorbeeld om samen te kijken hoe we de vruchtbaarheid van de koeien kunnen optimaliseren, schapen te vaccineren of  een ziek dier te onderzoeken. Maar vaak komt er nog van alles tussendoor. Een boer die belt dat z’n koe niet overeind komt of een geit heeft met een wond aan z’n poot. Of er is ergens een moeilijke bevalling gaande die maar niet opschiet en waar mijn hulp nodig is. Hoewel ik altijd alles uit de kast haal, pakt een behandeling of een operatie weleens niet goed uit. Vooral in mijn eerste jaar als veearts had ik er moeite mee als een dier ondanks mijn inzet overleed. Dat voelde als falen.

Niet alles kunnen redden

Een persoonlijke nederlaag. Wat het natuurlijk niet is. Ik heb moeten leren dat ik niet alles kan redden en dat wat in je macht ligt soms het enige is wat je kunt doen. Of een dier beter wordt, hangt immers af van meerdere factoren dan alleen mijn ingreep. Ik herinner me een zieke koe. Ik had haar zo breed en goed mogelijk behandeld en was mijn spullen al aan het inpakken toen ze ineens opstond en voor mijn ogen in elkaar zakte en dood neerviel. Ik voelde me op dat moment zo machteloos, teleurgesteld en verdrietig. En toch is dit wat het is. Het hoort erbij. Ik deed wat ik kon. Gelukkig gaat ook heel veel juist wél goed.”

Net begonnen

“Dit werk doe ik nu bijna twee jaar, in feite ben ik net begonnen. Dit komt natuurlijk ook door mijn afgelegde weg, van het vmbo naar de universiteit. Leeftijdsgenoten zijn nu op een punt dat ze al enkele jaren gesetteld zijn qua werk, relatie en sommige hebben al een gezin met kinderen. Bij mij voelt dit anders. Ondanks dat ik al lang samen ben met mijn vriend Marc, sta ik in mijn carrière gevoelsmatig nog maar aan het begin. Er valt voor mij nog zoveel te leren en te doen.

Boek

Aan de andere kant heb ik in de tijd dat ik hiernaartoe werkte al zoveel moois meegemaakt. Onlangs heb ik alles opgeschreven in een boek. Stoeien met koeien was voor mij een soort verwerking, of misschien eerder nog een herbeleving. Ik hoop dat ik met het boek anderen kan inspireren en meegeven dat geen enkele route te lang is en geen droom te groot. Uiteindelijk gaat het erom dat je je hart volgt en de dingen doet die je het liefst doet.”

Tip van de redactie: Stoeien met koeien

Van melkkoeien in Canada tot olifanten in Thailand, van uierontstekingen tot schurft, van verschoven magen tot verbrijzelde bekkens: in Stoeien met koeien vertelt veearts Lilian Bergman alles over haar afwisselende en boeiende leven.

Shop hier

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.