Fennette: ‘Na het overlijden van onze moeder, bleek mijn broer een aasgier’

De enigen die nog over waren

Fennette: “Het verdriet brengt ons vast dichter bij elkaar, dacht ik, een paar uur nadat mijn moeder was overleden. Misschien was ik een beetje overmand door emoties, maar de gedachte was ineens heel sterk en de wil ook. Ik kon altijd prima opschieten met mijn broer Michel, al was het op een afstandje. We waren niet superhecht, belden niet elke dag en ik wist niet alles wat er in zijn leven speelde. Door de dood van mijn moeder, drie jaar na mijn vader, had ik ineens het gevoel dat er een gat in mij was geslagen. Ons gezin, het fijne gezin waarin ik was opgegroeid, was gehalveerd. Nu waren Michel en ik de enigen die er nog van over waren en ik prees me gelukkig dat ik in elk geval hém nog had. Dat ik het contact soms wat liet versloffen vond ik stom van mezelf en ik nam me voor dat niet meer te doen. Dat zei ik ook tegen hem: ‘Nou Mies, het is jij en ik, wij moeten het vanaf nu samen doen.’ ‘Tuurlijk’, zei hij en knikte een paar keer. Toen kon ik nog niet weten wat er daarna allemaal zou gebeuren.”

Warmte en liefde bovenaan

“Mijn moeder was 78 toen ze ziek werd: alvleesklierkanker. Er was geen mooi traject van nog jaren rekken, geen hoopvolle behandeling met redelijke kansen. Er was vooral weinig tijd, mijn moeder had hooguit een paar maanden. Zij hoorde het aan, kneep even in mijn hand en zei: ‘Dan moeten we het gezellig maken zolang het kan.’ Dat is echt typisch voor hoe ze was: altijd gezelligheid, warmte en liefde bovenaan. De andere kant daarvan is dat ze vaak snel toegaf en conflicten uit de weg ging, maar dat vond ik niet zo’n probleem. Ik zit een beetje hetzelfde in elkaar.

‘We gaan dit samen doen’

Ik stortte in zodra we buiten stonden. Michel sloeg een arm om me heen en zei: ‘We gaan dit samen doen.’ Zo’n moment tussen ons was zeldzaam en ik was hem er dankbaar voor. Niet alleen in emotionele, maar ook in praktische zin. Ik ben gescheiden, heb twee pubers en woon op drie kwartier van mijn moeder. Michel heeft geen kinderen en woont op twintig minuten rijden. Het leek logisch dat we de zorg zouden verdelen en dat hij daarbij misschien de kar zou trekken.

Er veranderde iets

Dat deed hij ook en dat vond ik in het begin heel fijn. Ik prees me gelukkig, omdat je zo vaak hoort dat hierover gedoe ontstaat tussen broers en zussen. Michel bracht onze moeder naar afspraken, haalde medicijnen, belde me na een gesprek met de oncoloog of thuiszorg. Maar al snel merkte ik dat er iets veranderde. Als ik bij mijn moeder kwam, zei ze tussen neus en lippen door dat Michel ‘weer wat regeldingen’ voor zijn rekening had genomen. Een paar keer was hij er zelf en zaten ze samen aan de keukentafel toen ik binnenkwam. Dan lag er een map met papieren of had Michel foto’s gemaakt van de dure sieraden van mijn moeder, waarbij hij haar vroeg: wat moet er hiermee gebeuren? Een keer meende ik te zien dat de dictafoon van zijn telefoon aanstond, maar hij draaide snel het scherm om.

Mij was niets gevraagd

‘Wat doe je?’ vroeg ik hem, maar hij deed er heel nonchalant over. ‘Mama wil gewoon dat alles goed geregeld is. En wij willen dat ook.’ Met wij bedoelde hij: hij en ik. Maar mij was niets gevraagd. Ik wilde er verder niet op ingaan omdat mijn moeder erbij zat en ze knikte. Maar ik hield er een raar gevoel aan over. Toen Michel weg was, probeerde ik toch nog even het onderwerp ter sprake te brengen. ‘Wat besprak je nou met hem, mam?’ vroeg ik luchtig, maar mijn moeder sloeg meteen dicht. ‘Gewoon, dingetjes voor als het zover is’, zei ze.

Lees ook Aukje heeft haar zus al vijf jaar niet gesproken vanwege de erfenis

Vertrouwen

Eén keer zag ik bij mijn moeder een map liggen met papieren van de bank, haar testament en een lijst met spullen uit het huis. Ik belde Michel en vroeg wat dit nu weer te betekenen had. Mijn ouders hadden alles allang geregeld voor mijn vader overleed. Hij hoefde daar niets aan te doen. Maar, zo zei hij, hij was alleen maar even gaan inventariseren. ‘Ik doe dit voor ons allebei’, benadrukte hij. ‘Straks komt er nog genoeg op ons af. Hoe meer nu al gedaan is, hoe beter.’ Ik vroeg nog of hij het niet een idee vond om mij daarbij te betrekken. Toen reageerde hij als door een wesp gestoken. ‘Vertrouw je me soms niet?’

Conflictmijder

Conflictmijder die ik ben, zei ik snel dat het daar niet om ging. En dat het natuurlijk fijn was dat hij dit allemaal deed. ‘Mooi’, zei Michel. ‘Dan laat ik je bij deze ook weten dat ik de auto van mama op mijn naam ga zetten. Dat scheelt straks veel erfbelasting.’ Ik heb echt nul verstand van belastingen en stemde ik. Achteraf denk ik: ik had natuurlijk moeten zeggen dat hij me de helft moest betalen. Maar ja, dat durfde ik toen niet meer. Ik wilde gewoon niet in die periode, zo kort voor haar dood, ruzie maken. Niet voor mezelf en al helemaal niet voor mijn moeder. Dit hele proces van afscheid nemen konden we maar één keer doen en zou bepalend zijn voor hoe ik terugkeek op het verlies van mijn moeder. Dan ga je niet moeilijk doen over vijfduizend euro, toch.”

Schimmig

“In dat ‘niet moeilijk doen’ ben ik een beetje doorgeslagen, besef ik achteraf. En mijn broer heeft alle ruimte genomen om daarvan te profiteren. Mijn moeder overleed uiteindelijk twee maanden na de diagnose. De dag na de uitvaart stonden mijn kinderen en ik met bloemen bij haar graf. Mijn dochter droeg de sjaal van mijn moeder om haar schouders, omdat die nog naar oma rook. Toen ik later die middag naar mijn moeders huis ging om de koelkast leeg te maken, stond Michels auto – of eigenlijk: mijn moeders auto – al voor de deur. Hij was in de slaapkamer en ging door de sieraden van mijn moeder. Opruimen, noemde hij dat. Want het huis moest toch een keer leeg. Dat ze pas 24 uur eerder was begraven, liet hem koud. Ik was echt verbijsterd. De dollartekens stonden in zijn ogen.

Lees ook Elles kreeg haar ouders’ erfenis en kon niet stoppen met kopen

Gouden ketting

Ik zag meteen dat haar gouden ketting weg was, net als de ring van mijn oma en een heel mooie armband. Die neem ik even mee, zei Michel, toen ik dat zei. Want bij hem was het zogenaamd veiliger, en hij kende wel iemand die de boel kon verkopen. Superschimmig natuurlijk, hij kon mij dan alles wijsmaken over de prijs van die sieraden. Toen ik protesteerde, zuchtte hij dat ik niet zo dramatisch moest doen. Alsof het vreemd was dat ik niet wilde dat hij in haar kast stond te graaien terwijl de rouwkaarten nog op tafel lagen. Maar goed, ik wilde opnieuw geen conflict veroorzaken. Want Michel en ik zouden dit samen doen, zo had ik mezelf beloofd.

Sleutel

Maar in de tijd daarna, begon ik te zien wat mijn broer allemaal al had geregeld. Michel bleek de sleutel van mijn moeder al weken eerder te hebben gekopieerd. Hij kwam op tijden dat ik er niet was. De televisie verdween, servies, haar fiets. Zelfs de kerststal, die mijn kinderen elk jaar met haar opzetten, was weg. Alles had ze hem zogenaamd beloofd.

Emotionele spullen

Ik vroeg hem om samen een lijst te maken van de emotionele spullen en om die eerst te verdelen, daarna de rest. Toen zei hij dat ik een aasgier was en alles wilde hebben. Dat deed hij voortdurend, alles omdraaien. Als ik vroeg om transparantie, was ik inhalig. Als ik zei dat mijn dochter graag oma’s armband wilde dragen bij haar diploma-uitreiking, was ik sentimenteel. Als ik vroeg waar de bankafschriften waren, was ik wantrouwend.”

Achterbaks

“En toen moest het ergste nog komen. Mijn moeder had een klein koophuis. Geen villa, maar toch best wat waard. Er bleek een jaar voor haar dood een kleine hypotheek op genomen te zijn, ook al hadden mijn ouders allang het huis afbetaald. Die hypotheek was nodig om Michel te helpen, leerde ik nu pas. Mijn moeder had altijd zuinig geleefd en ons geholpen waar ze kon, met relatief kleine bedragen. Toen ik ging scheiden, leende ze me de borg voor mijn huurhuis plus geld voor de inrichting, in totaal drieduizend euro. Toen ik het wilde terugbetalen zei ze: ‘Zet het maar op de spaarrekening van de kinderen”. En: ‘Ik heb Michel ook een beetje geholpen.’

‘Terugbetalen’

Daar had ik nooit meer aan gedacht, maar hij bleek twintigduizend euro te hebben gekregen om zijn bedrijf overeind te houden – gefinancierd door die hypotheek. Pas na haar dood kwam ik daarachter. Het was een lening die hij eigenlijk vanuit zijn deel van de erfenis moest ‘terugbetalen’, of moest verrekenen met mijn deel. Maar Michel bleek vlak voor haar overlijden mijn moeder een documentje onder haar neus te hebben geschoven waarin stond dat ze hem die lening kwijtschold. Dat betekende dus dat hij twintigduizend euro gewoon even cadeau kreeg… Tja, zei de notaris, dit is de keuze van je moeder. Maar ik geloof echt niet dat zij precies begreep wat haar handtekening teweegbracht. Dit is de vrouw die vroeger twee schoteltjes maakte met daarop precies evenveel koekjes, want alles moest altijd eerlijk worden verdeeld.

Twintigduizend euro en een auto

Dus nu had Michel twintigduizend euro en een auto, en moesten we beginnen aan de verdeling van de rest. Toen ik zei dat ik de gang van zaken heel vreemd en bijzonder achterbaks vond, zei hij: ‘Mama wilde dit zo. Ze zei dat je al genoeg hebt gehad na je scheiding.’ Dat deed zó veel pijn. Ik geloof niet dat ze dat heeft gezegd, ze heeft het zelfs nog nooit gedacht. En dan de herinnering aan mijn moeder zo’n geweld aandoen, dat vind ik echt intens gemeen van mijn broer.”

Redelijk zijn

‘Toch bleef ik proberen redelijk te zijn. Voor mijn moeder, dacht ik. Zij had ruzie verschrikkelijk gevonden. Michel wist dat ik geen strijd wilde en maakte daar handig gebruik van. Vriendinnen zeiden dat ik het moest aanvechten, zelfs mijn ex-man stond aan mijn kant – een wonder op zichzelf. De kinderen, die ik erbuiten probeerde te houden, merkten hoe kapot ik ervan was. Ik ben naar een advocaat gegaan. Die zei dat we misschien iets konden, maar dat het moeilijk, duur en pijnlijk zou worden. En zelfs dan was de uitkomst onzeker.

Niet langer verzetten

Die avond zat ik aan de keukentafel met mijn moeders sjaal in mijn handen. Ik dacht aan hoe ze had gezegd: ‘Maak het gezellig zolang het kan.’ Niet: maak elkaar kapot om mijn geld. Dus hakte ik de knoop door en besloot me niet langer te verzetten. Niet omdat Michel gelijk heeft of omdat ik hem dit gun, maar omdat ik weet dat mijn moeder het verschrikkelijk zou hebben gevonden als we tegenover elkaar in de rechtbank zouden staan. Ik ben niet spiritueel, maar stel dat ze ergens meekijkt, dan wil ik dat ze lacht en denkt: het komt wel goed daar.

Rust

Ik stuurde Michel een mail, zakelijk en redelijk. Ik schreef dat ik wist wat hij had gedaan en dat ik het pijnlijk vond maar dat ik niet zou procederen omdat ik mijn energie nodig had om te rouwen. Maar ook dat onze band voorbij was. Hij reageerde dat ik niet zo slachtofferig en dramatisch moest doen. Ik ben daar niet meer op ingegaan. Ik heb alles met hem afgehandeld en heb letterlijk en figuurlijk de deur dichtgetrokken. Misschien is ons fijne gezin er niet meer, maar ik heb wél rust en dat is me meer waard.”

Om privacyredenen zijn alle namen veranderd, De echte namen zijn bekend bij de redactie.​​​​​​

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.