Carlo werkte dertig jaar lang als profiler bij de recherche: ‘Ik moest leren denken als een dader’

Nederlandse politie

Carlo Schippers werkte 45 jaar lang bij de Nederlandse politie. Eerst als gewone agent, maar al snel maakte hij de overstap naar recherchewerk. Hij is de enige Nederlander die een opleiding tot profiler volgde bij de FBI in Amerika – nét nadat daar de filmklassieker The silence of the lambs was opgenomen. Deze week verschijnt zijn boek Denken als de dader. Maar wie hem wil spreken over zijn boek, moet naar Canada afreizen, want daar woont Carlo. Of, zoals wij deden: hem interviewen via een videoverbinding.

Canada

Carlo woont in Canada vanwege de liefde, maar óók een beetje vanwege zijn werk. Dat zit zo: zijn Canadese vrouw Gladys gaf een lezing in Ottawa tijdens een werk-bezoek van Carlo aan de Royal Canadian Mounted Police. Ze kwamen elkaar daarna in de wandelgangen tegen, hielden contact, and the rest is history. Ze zijn inmiddels al lang een stel, zij verhuisde met Carlo naar Nederland, maar sinds hun pensioen wonen ze in Canada. Dat bevalt Carlo goed, vertelt hij, terwijl hij achter zijn laptop zit. “Er is hier veel ruimte en mensen géven elkaar ook de ruimte.”

Dolgraag

Hoe anders was het met die ruimte gesteld in het drukke Amsterdam, waar Carlo zijn carrière bij de politie begon. Door een verkeerd gekozen vakkenpakket had hij geen plezier meer in school. Zijn moeder was in eerste instantie niet blij toen hij in de vijfde klas van het atheneum aangaf te willen stoppen. Maar Carlo wilde dolgraag bij de politie werken. Hij komt oorspronkelijk uit Den Haag, maar solliciteerde ‘bij het wat mij betreft enige in aanmerking komende korps, de gemeentepolitie Amsterdam’, zo vertelt hij in zijn boek. Alles bij de politie vond hij meteen interessant. “Maar toen ik na een tijdje stage ging lopen bij de afdeling Ernstige delicten, dacht ik na drie maanden: dit is het helemaal. Op die afdeling werd ik uiteindelijk rechercheur. Het was hard werken, maar ik had leuke collega’s en er was altijd wat te doen. In die tijd, in de jaren tachtig en negentig, werden er in Amsterdam vaak moorden gepleegd – gelukkig is dat nu veel minder.”

Profiler

In 1987 vond in Nederland een beruchte ontvoering plaats: die van Gerrit Jan Heijn, topman bij Ahold en de kleinzoon van de oprichter van de Albert Heijn-supermarkten. Die ontvoering leidde uiteindelijk tot Carlo’s carrièreswitch: van rechercheur naar profiler. Want ondanks alle inzet van de politie bleef lang onduidelijk wie er achter de ontvoering van Gerrit Jan Heijn zat. “Dat was de eerste keer dat de politie gebruik probeerde te maken van daderprofilering”, zegt Carlo. “Helaas ging dat niet zo goed. Het rechercheteam dacht dat er vijf daders achter de ontvoering zaten.”

FBI Academy

Uiteindelijk bleek, nadat de zaak op een andere manier toch tot een oplossing was gekomen, dat er maar één dader achter de ontvoering zat: Ferdi E., die daar later ook voor is veroordeeld. “Het daderprofiel werd daarna volop belachelijk gemaakt”, vertelt Carlo. “Tegelijk was dat voor de politie wel een aha-moment. De Amerikaanse FBI was in die periode veel bezig met profiling. In Nederland wilden wij daar ook beter in worden.” Er was één plaats beschikbaar op de FBI Academy. In zijn boek schrijft Carlo: De FBI zag vooral brood in rechercheurs met ruime ervaring in het werken aan moorden en zedenzaken die zich na de opleiding fulltime op profiling konden storten. Carlo, achter zijn laptop: “Dat werd ik.”

Amerika

In september 1990 vertrok hij naar Amerika, naar de FBI Academy, voor een jaar werken en studeren – waar hij in de weekeinden regelmatig bij Gladys op bezoek kon. “Een deel van de film The silence of the lambs was opgenomen op de FBI Academy. Dat zou nu niet meer kunnen vanwege alle beveiliging. Maar als je naar de film kijkt, zie je inderdaad het gebouw waar ik de Academy volgde. De filmploeg was klaar kort voordat ik daar kwam. In januari 1991 mochten wij de film als personeel als eerste bekijken. Kort daarna kwam-ie uit. De aandacht voor de film was enorm.

Bijzonder

Ik werkte in een ruimte naast het kantoor van mijn leidinggevende. Elke keer als hij een interview gaf, moesten wij die ruimte verlaten omdat die gebruikt werd door journalisten en cameraploegen van televisieprogramma’s. Wij werden dus vaak geconfronteerd met The silence of the lambs. Ik ben niet zo starstruck, maar het is wel bijzonder dat zich dat daar allemaal afspeelde. Die film zit eigenlijk best vreemd in elkaar als je er als profiler naar kijkt. Maar er kwam daarna een enorme stroom aan films en series over dat soort onderwerpen uit. True crime is daarna meer tot ontwikkeling gekomen, terwijl het daarvoor nog een vrij onbekende stroming was.”

Kijken naar gedrag

Na een jaar kwam Carlo terug naar Nederland. Hij kon onmiddellijk helpen bij een onderzoeksteam van de politie. “Het was eerst even wennen, want bij profiling wordt je hulp meestal pas een dag of twee na een moord ingeroepen, soms nog later. Ook stond ik zelf niet meer op de plaats delict, maar was ik ondersteunend aan het onderzoek. Dit was geen negen-tot-vijfbaan, maar gelukkig was ik al een workaholic. Gladys was dat ook, in dat opzicht vonden wij elkaar. In de dertig jaar daarna heb ik nooit meer iets anders gedaan. Mijn werk bestond eruit om te kijken naar het gedrag van een dader en zo mee te helpen bij het oplossen van een zaak. Veel mensen denken dat dat profiling is. Maar wij kijken naar alle gedrag. Óók van het slachtoffer, de getuigen en zelfs van de politie-rechercheurs die een zaak onderzoeken.”

Profiling

Wat profiling precies is, beschrijft hij in zijn boek: De huidige recherchepsycholoog biedt een rechercheteam inzichten in allerlei gedragsmatige aspecten van het misdrijf, kan psychiatrische ziektebeelden en persoonlijkheidsstoornissen herkennen en uitleggen wat voor invloed die hadden op het gepleegde delict, kan het gedrag van een dader op de plaats delict interpreteren, het toegepaste geweld verklaren, verhooradvies geven en nog veel meer. En soms, als dat gevraagd wordt, ook een daderprofiel maken.

Vrouwelijke slachtoffers

Carlo hield zich in zijn carrière vooral bezig met zaken rond vrouwelijke slachtoffers. “In de zaken die geschikt zijn voor profiling, zijn vooral vrouwen vaak het slachtoffer. Het was dus geen bewuste keuze van mij om te kiezen voor dat soort zaken, hoewel meer bescherming van vrouwen natuurlijk goed zou zijn, zeker bijvoorbeeld bij stalking, waarin we proberen te adviseren in een vroegtijdig stadium om geweld te voorkomen. Maar ik richtte me dus vooral op zaken rond vrouwelijke slachtoffers. Dit soort zaken is vaak gebaseerd op gewelddadige fantasieën over seks, macht en controle.”

Sadist

In zijn tijd als politieagent in Amsterdam maakten dit soort zaken al veel indruk op Carlo. Hij kan zich zijn eerste kennismaking met de praktijken van een seksuele sadist nog goed herinneren. Uit zijn boek: Een van de vrouwen werd een keer door een man vastgebonden in een pand in het centrum, waar hij haar martelde met een tang bedoeld om gaatjes in leer te knippen. Bij haar volle bewustzijn knipte hij met deze tang gaten in haar tepels en schaamlippen. Toen hij haar hierna alleen had gelaten, wist ze los te komen, uit het pand te ontsnappen en zich te melden bij ons bureau.

Afstand houden

Wat deed het met Carlo toen hij dit slachtoffer sprak en haar verhaal hoorde? “Ik kan niet zeggen niets. Maar een van de eigenschappen die je moet hebben als je dit werk doet, is dat je emotionele afstand kunt houden tot datgene waarmee je geconfronteerd wordt. Het is niet zo dat ik geen empathie heb met slachtoffers, want dat heb ik wel. Maar afstand houden is wel nodig om objectief te blijven. Natuurlijk, ik zie haar nog de afdeling op komen en weet precies hoe ze vertelde wat haar was overkomen. Dat maakte best veel indruk. Ik dacht: hier moet ik het mijne van weten, want dit moet opgelost worden – die mafkees die dit heeft gedaan, moeten we zo snel mogelijk zien te vinden.

Collega’s

Niet alle collega’s konden op die manier denken. Begrijpelijk: ik heb zelf geen kinderen, maar als je die wel hebt en je moet iemand verhoren in een zaak waarbij kinderen het slachtoffer zijn geworden, geef ik het je te doen om afstand te bewaren. Het heeft er weleens toe geleid dat we voor een verhoor adviseerden om iemand anders uit te kiezen. Want de kans was groot dat zo’n verdachte zou proberen een rechercheur op de kast te jagen. Verdachten zijn namelijk niet altijd aardige mensen die spijt hebben van wat ze hebben gedaan. Integendeel: sommigen zijn erop uit om je het leven zuur te maken.”

Geniet van wat je hebt

In zijn carrière heeft hij met ontelbaar veel moordzaken te maken gehad. Wat heeft hem dat geleerd over de menselijke psyche? “Een van de belangrijkste dingen is dat er altijd een verhaal achter zit. Dat hoeft geen sympathiek verhaal te zijn. Niet iedere gruwelijke crimineel is ook een aardige jongen, of is zo geworden door zijn vreselijke jeugd. Bij denken als een dader hoort ook: denk verder dan het eerste wat je hoort over een zaak. Dat kan alleen maar als je je verdiept in: met wie hebben we te maken, wat is er gebeurd en natuurlijk: waarom is dat gebeurd? Dan blijkt een moord soms verklaarbaar te zijn vanuit normale menselijke emoties óf het blijkt juist het tegenovergestelde te zijn en heb je te maken met het kwaad in eigen persoon.

Daders

In mijn boek beschrijf ik een moord in het Amsterdamse Flevopark, waarbij iemand een man
met een tafeltje vermoordt en daarna in stukken snijdt. Die dader werd gedreven door emoties, zijn emmer zat vol, die moord was niet de bedoeling. Maar er zijn ook daders met psychopathische eigenschappen en gewelddadige seksuele fantasieën. Daarvan beschrijf ik er ook een aantal in mijn boek.”

Levensles

Als er één levensles is die hij heeft geleerd van zijn werk, welke is dat dan? “Dat wordt natuurlijk een enorm cliché, maar ik ben zo vaak geconfronteerd met dingen die iemands leven van het ene moment op het andere totaal veranderen. Niet alle slachtoffers zagen hun dood aankomen – niet alle slachtoffers zaten bij de maffia en wisten allang dat ze op een lijst stonden. Maar de les is om te genieten van wat je hebt. Gladys en ik werkten met z’n tweeën als gekken, maar we namen ook de tijd om ertussenuit te gaan en nieuwe plekken te ontdekken. Dat vormde voor ons de motor om weer verder te gaan. En dat doe ik in feite nog steeds.”

Pensioen

Want Carlo is dan wel met pensioen, zegt hij, maar in de werkkamer waar hij nu zit, heeft hij ook vele uren doorgebracht om zijn boek te schrijven. Hij voelde er in eerste instantie niet zoveel voor. Tot hij gevraagd werd door een uitgeverij en zich realiseerde: er is niemand in Nederland die zo’n carrière heeft gehad als ik. En dus kwam dat boek er toch.

Denken als de dader

Zijn laatste woorden in het boek zijn deze: Het is een tweede natuur geworden om me bij het horen of lezen over zaken te verplaatsen in de dader, om over aspecten na te denken die door de gemiddelde toehoorder of lezer gemist worden. Denken als de dader zal ik waarschijnlijk nooit meer afleren.


Tip van de redactie: Denken als de dader van Carlo Schippers

Openhartig vertelt Carlo over alle mooie én minder mooie aspecten van zijn vak. Denken als de dader geeft een fascinerend inzicht in de rauwe werkelijkheid van door gewelddadige fantasieën gedreven daders.

Shop hier

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.