Ilse: ‘Mijn broer is altijd al het lievelingetje geweest’

Gedetailleerde informatie

Ilse: “Wist je dat mijn broer morgenavond een diner heeft voor zijn werk, dat hij een nieuwe deurbelcamera heeft gekocht en dat zijn vrouw vorige week zomaar tien procent extra korting kreeg op een paar schoenen? O, en dat zijn zoon afgelopen weekend keeper was bij de voetbalwedstrijd en een penalty heeft gestopt én dat zijn dochter een achtenhalf voor haar aardrijkskundetoets had? Nee, natuurlijk wist je dat niet en het is het soort gedetailleerde informatie die ook ik niet hoef te weten over mijn volwassen broer die in principe zijn eigen leven leidt. En toch heeft mijn moeder me dit allemaal verteld, verdeeld over de twee telefoongesprekken die ik afgelopen week met haar heb gevoerd. In de telefoongesprekken die híj met haar heeft gehad, heeft mijn broer geen enkele informatie over mij ontvangen, dat weet ik zeker. Daarvoor hoef ik hem echt niet te bellen, dit is hoe ons familiepatroon werkt. Mijn ouders besteden negentig procent van hun tijd, energie en denkvermogen aan mijn broer en ik moet het doen met de rest.

Extreem veel met hem bezig

Zolang ik me kan herinneren, zijn mijn ouders al extreem veel bezig geweest met mijn broer. Michel is drie jaar ouder dan ik en in alles net even geslaagder, dat was al zo toen we opgroeiden. Nu ik zelf twee kinderen heb, snap ik wel dat bij je eerste kind alles nieuw is en daardoor misschien wat meer spannend en bijzonder – van sportclubjes tot school tot studie. Bij de tweede heb je alles al een keer meegemaakt en ben je relaxter, dat heb ik zelf ook ervaren. Maar dat is niet het mechanisme dat bij mijn ouders speelt. Het zijn niet de dingen die in een kinderleven gebeuren die ze bijzonder vonden, dat normale ontwikkeling, zeg maar. Het is mijn broer zélf die ze heel erg bijzonder en goed gelukt vinden. Dat is echt een heel groot verschil.”

Draaimolen

“Ik herinner me een keer dat we op vakantie gingen, ik denk dat ik zes of zeven was. We stonden op een Frans pleintje en er was een draaimolen. Michel en ik wilden allebei in een soort rode koets met gouden ballen. Aangezien we twee rondjes mochten, zou je denken: da’s zo opgelost. Maar nee, Michel zette zielige oogjes op, trok een pruillip en zei dat hij écht nergens anders in wilde. En dus, zo besloten mijn ouders, reed hij twee rondjes in het koetsje en ik op een of andere ezel. En natuurlijk is dat geen teleurstelling die je jeugd bepaalt, maar je kunt dit echt als symbolisch zien voor hoe het er bij ons thuis aan toe ging.

Nooit de schuld

Alles wat Michel zei en deed, werd voor waar aangenomen en daar gingen mijn ouders naar handelen. Als hij en ik ruzie hadden, kreeg ik vrijwel altijd de schuld. Ik was ook zo moeilijk, zeiden ze dan. En Michel de vredesduif. Yeah right, ik herinner me nog heel goed zijn gemene schoppen onder de tafel, maar die zagen mijn ouders niet. Toen hij ouder werd en naar het vwo ging, was dat uiteraard de knapste prestatie ooit. Dat ik met moeite de havo afrondde, tja, dat kwam daar natuurlijk niet eens bij in de buurt. Michel ging studeren en werd ingenieur, mijn ouders kusten nog net niet zijn voeten. Maar o, wat was het allemaal knap en wat heb ik vaak moeten aanhoren hoe goed hij het allemaal deed, hoe moeilijk zijn studie wel niet was en later, toen hij een baan had, hoe veel geld hij wel niet verdiende.

Tijd

Toen hij zijn huidige vrouw ontmoette, was dat uiteraard de leukste vrouw ooit. En hun kind, mijn oudste neefje, werd vanaf dag één behandeld als een prins. Mijn ouders stonden om de haverklap klaar om op te passen, logeerpartijtje te faciliteren, clubjes-taxi te spelen of aan te moedigen bij sportwedstrijden. Al hun tijd ging in het gezin van mijn broer zitten en toen ik vier jaar na de geboorte van mijn neefje en twee jaar na mijn nichtje, míjn eerste kind kreeg, schoot daar uiteraard nog maar weinig tijd voor over. Maar ja, Michel en zijn vrouw werkten ook zo hard, hè. Die hadden echt de extra handjes nodig. Met mijn vier dagen voor de klas hoefde ik niet te rekenen op veel hulp, ook al werkt mijn man fulltime in de bouw.

Tweede viool

Mijn man en ik konden de kinderopvang wel zelf oplossen, dat was het probleem niet. Maar het principe achter de woorden van mijn ouders deed veel pijn. Dat ik als kind in ons gezin de tweede viool speelde, nou ja, daar kon ik uiteindelijk misschien nog wel mee omgaan. Maar dat míjn kind vanaf z’n geboorte als kleinkind al minder bijzonder was, vond ik heel kwetsend. Ik weet niet eens of mijn ouders het expres doen, ik vrees eigenlijk van niet. Ze zijn gewoon helemaal vergroeid met mijn broer, denken niet eens meer na over hun verering van hem. En zullen dus ook niet veranderen.”

Invalshoek

“Als mijn ouders drie zinnen lang zijn naam niet uitspreken, is het veel. Waar het gesprek ook over gaat, mijn ouders vinden altijd wel een invalshoek om mijn broer of zijn gezin erin te fietsen. Sowieso beginnen ze als ze bij mij langskomen altijd even met een update over Michel, alsof ze zijn woordvoerders zijn. Out of the blue vertellen ze dan wat hij op dat moment aan het doen is – wat ze doorgaans weten omdat ze net nog even bij hem langs zijn gegaan – en hoe het op zijn werk gaat, hoe het met zijn vrouw is en hoe het zijn twee tieners op school vergaat. Zelfs het wel en wee van de labrador komt nog even voorbij. En tegen de tijd dat ik iets over mezelf vertel, schakelen ze ook de hele tijd over naar Michel.

Altijd aan hem gelinkt

Is er gedoe op de school waar ik werk? Nou, bij Michel op zijn werk was ook een probleem – uiteraard veel groter en ingewikkelder dan wat er bij mij speelt – en dat had hij glorieus opgelost. Heeft mijn zoon drie keer in een hockeywedstrijd gescoord? Dan hebben we nog niet gehoord over de geweldige turnprestatie van Michels dochter. Heb ik een leuke tweedehands Mini gekocht, dan gaat het onmiddellijk over de gloednieuwe Audi van mijn broer. Michel zit zó in hun hoofd, dat hun eerste reactie op wat ze ook horen op een of andere manier altijd aan hem is gelinkt. En hij moet er ook altijd beter uitkomen. Toen mijn man en ik na lang sparen met onze kinderen op vakantie gingen naar Thailand en Michel dat jaar in een huisje in Frankrijk zat, waren ze best stil. Dat past niet bij hun ingeslepen beeld van hem als succesvolle man en ik als leuk proberende kneus. Dan moeten ze ineens anders naar mij kijken en doen ze er maar het zwijgen toe.”

Makkelijk aanleunen

“Mijn broer zelf is best een leuke vent, maar wat me verschrikkelijk irriteert is dat hij het zich allemaal wel erg makkelijk laat aanleunen. Hij is niet anders gewend dan dat hij bovenaan staat bij mijn ouders en hij heeft geen enkele ambitie om daar verandering in te brengen. Hij zal nooit zeggen: laten we eens horen wat Ilse hierover te zeggen heeft. Als ik al eens probeer die ruimte in te nemen, heeft hij een blik die me echt razend kan maken. Die hele blik straalt uit: wat weet jij hier nou van? Laatst nog, toen we het op de verjaardag van mijn vader het hadden over de staat van de wereld. Dat ik ook weleens de krant lees en het nieuws volg, doet er niets aan af dat mijn woorden door zowel mijn vader als mijn broer worden afgedaan met een ‘aha, oké’. Zelfs als het gaat over bezuinigingen in het onderwijs, toch het vakgebied waarin ik werk, laten ze me voelen dat ik maar een dom wichtje zonder inhoudelijke kennis ben. Woedend word ik daarvan, maar ik bijt op mijn tong en zeg niets. Op zo’n moment vind ik de lieve vrede belangrijker, maar van binnen ontplof ik.

Zeer serieus

Als Michel praat daarentegen… Al sinds hij kan praten, nemen mijn ouders ook alles wat uit Michels mond komt zeer serieus. Wat hij zegt, is dan ook automatisch meer waard dan wat ik zeg. Ik kan wel honderd voorbeelden geven. Mijn ouders gingen hun testament regelen en zaten avondenlang met mijn broer om de tafel: hoe moeten dit doen, hoe regelen we dat? Wat eruit kwam was een document waarin hij duidelijk wordt bevoordeeld. Hij heeft zichzelf – pardon, ik bedoel: mijn ouders hebben hem – benoemd tot executeur-testamentair, want: de oudste. En ook: universitaire opleiding. Dit is blijkbaar te ingewikkelde materie voor een simpele hbo-opgeleide schooljuf als ik. Toen mijn moeder borstkanker had, was het Michel die bij belangrijke gesprekken met artsen zat. Want hij zou wel begrijpen wat de dokter zei. Eh… dacht ik bij mezelf. Het is ook míjn moeder?! Misschien wil ik hier ook wel bij zijn? In zo’n periode ga je niet klagen, mijn moeder had het al zwaar genoeg. Maar het heeft wel iets met onze band gedaan. In een zeer bepalende periode van haar leven, ben ik vaak genoeg buitenspel gezet. Als het erop aankomt, wil ze niet dat ík haar steun, maar keert ze zich volledig naar mijn broer.

Praten

Ik heb weleens overwogen om daar met haar over te praten, maar ik vind dat heel erg lastig. Hoe leg ik uit wat ik bedoel zonder haar te verwijten dat ze als kankerpatiënt een andere keuze had moeten maken? Het is te precair, en dan doe ik het maar weer niet. Terwijl het wel echt iets met mij heeft gedaan. Ik voelde me, en voel me eigenlijk al mijn hele leven, een tweederangs kind. Een kind dat er niet genoeg toe doet, niet volwaardig in de ogen van mijn ouders. En hoe belangrijk mijn man en kinderen ook voor mij zijn, en hoe volwaardig ik me ook voel in hún ogen, deze leegte die ik ervaar richting mijn ouders kan niemand opvullen. Soms moet ik er letterlijk om huilen, bijvoorbeeld na weer zo’n gesprek over mijn moeder waarin ze me updatet over mijn broer, maar amper naar mijn wel en wee informeert. Maar dan hang ik wel eerst op. Ze zou mijn tranen toch niet begrijpen.”

Om privacyredenen zijn alle namen veranderd, De echte namen zijn bekend bij de redactie.​​​​​​

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.