De buurtapp van Wendy liep volledig uit de hand: ‘Mensen gingen elkaar verraden’

Wendy (37) is gescheiden en een alleenstaande moeder van Olivia (10) en Emma (8).

“Het begon allemaal met een bericht van buurvrouw Marijke van nummer 21 uit onze flat. Ze is een nogal uitgesproken type, zo iemand die altijd net iets te hard praat in de supermarkt en haar balkon vol kleurige geraniums en kabouters heeft staan.
Haar bericht luidde: ‘Verdachte jongeman gezien bij de brievenbussen. Zwarte hoodie, onguur uiterlijk. Geen post gepakt, dus niet pluis wat hij daar doet.’
Binnen vijf minuten was de app een digitale speurtocht én oorlogstribunaal. Stomtoevallig had iedereen hem wel al eens gezien. De jongen werd vooral veroordeeld op zijn uiterlijk. Er kwamen allemaal apps over hoe vaak hij daar stond en hoe lang deze avond. ‘Misschien een junk of zwerver?’ ‘Of een drugskoerier?’ ‘Wellicht iemand van die jongen van nummer 7? Die heeft best aparte vrienden.’
Ik kende vaag ‘die aparte vriend van nummer 7’, hij heette Souf wist ik. Een jaar of zestien oud, altijd gehuld in een zwarte hoodie. Hij zat niet bij mij in de klas, wel op school. Ik geef Nederlands op een vmbo. Ik wist niet beter dat het een prima jongen was, die zich netjes gedroeg in de klas. En hij was volgens mij gewoon een vriend van Lars van nummer 7.”

Te laf

“Toch zei ik niks. Ik wilde me er niet mee bemoeien en hoopte dat het vanzelf over zou waaien. Ook de moeder van Lars, die ook in de buurtapp zat, bleef stil. Zelfs niet toen de berichten bleven komen. Geen enkele met bewijs dat deze knul iets had gedaan. Dat kon ook niet. Er was niets gestolen of vernield, nog geen postkaart meegenomen. Het waren puur vermoedens, suggesties en interpretaties.
Iemand plaatste een wazige foto van Souf, genomen vanachter een vitrage. ‘Deze bedoel ik.’ En toen ging het los. Mensen begonnen te speculeren over zijn gedrag. Over zijn dure schoenen en kleding (‘vast gestolen’). Over zijn ‘afwezige blik’. Iemand schreef zelfs: ‘Ik heb hem vaker zien hangen bij de speeltuin. Niet oké.’
Ik vond het verschrikkelijk om allemaal te lezen, om er deelgenoot van te zijn. Waar ging dit over? Gewoon een jongen die in de hal op zijn telefoon stond te chillen. Waarschijnlijk omdat hij op iemand (Lars?) stond te wachten. Dat is toch niet verboden? Toch reageerde ik niet. Ik was te laf er iets van te zeggen.”

Bloedhekel aan groepsapps

“Om het voor mezelf op te nemen; ik ben niet iemand die zich snel mengt in buurtzaken. Ik groet, ik glimlach, ik zet mijn vuilnis op tijd buiten, meer niet. En ik heb helemaal een bloedhekel aan groepsapps, zoals die van hockey of school, waarin mensen elkaar onophoudelijk beterschap wensen of feliciteren met een verjaardag.
Maar toen ik vorig jaar na mijn scheiding in een flat in een stad in het westen kwam te wonen en mijn overbuurvrouw Karin me meerdere malen had aangesproken en gevraagd waarom ik niet in  ‘de handige buurtapp’ zat, begon ik te twijfelen. Handig voor als er iets verdachts is of iemand hulp nodig heeft, beweerde ze.
Dat laatste sprak me aan. Ik kom uit de buurt van Enschede, waar ‘naboarschap’ heel normaal is. We kijken naar elkaar om, zonder opdringerig te zijn. Ben je ziek of net bevallen, dan komen we met een pan soep en laten je hond uit. Heeft een kind een lekke band, dan is er altijd wel iemand die hem wil plakken. Maar we zijn geen bemoeials. Doe je het met de overbuurman of heb je een trio met je man erbij, prima. Wat jij achter je voordeur doet, is aan jou.
Maar ik wilde geen spelbreker zijn en installeerde de app. Ik hoopte daarmee ook mijn buren wat beter te leren kennen uit de flat en eventuele speeldates te organiseren voor mijn dochters Olivia en Emma.
De eerste weken waren best gezellig. Er werd gewaarschuwd voor een loslopende rode kat op de galerij. Iemand had een fiets gevonden bij de kelderboxen en een ander had een mountainbike te koop. En er was een oproep voor een gezamenlijke borrel in de hal met limonade en cake voor de kinderen. Ik voelde me bijna dorps. Alsof we samen iets bijzonders deelden. Maar dat gevoel verdampte al snel, toen de buren dus ineens losgingen op Souf en vrij gemene dingen over die jongen zeiden, zonder – in mijn ogen – enige aanleiding.”

Anoniem nummer

“Maar het hield niet op. Ze bleven dagenlang doorgaan met hun aannames. De altijd streng kijkende Marlies (huis 11) appte: ‘Er is vannacht op m’n auto gespuugd. Geen grap. Heeft iemand iets gezien?’ Mijn naaste buurman Tom, een alleenstaande steward (nummer 27): ‘Dit wordt te gek. Misschien moeten we de politie inlichten. Of zelf actie ondernemen.’
Ineens meldde een anoniem nummer zich in de discussie: ‘Mensen, ik wil even kwijt dat ik Lars en die hoodie-knul net iets zagen doen met de brievenbus van Karin. Ik weet het niet zeker, maar hij deed verdacht.’
Anoniem. Dat was nieuw. De app ontplofte. Iedereen had ineens ‘al zo’n gevoel’ gehad. Karin was in tranen — ze was gaan kijken en haar post was nat. Ze hadden er vast in geplast, zei ze. Niemand had daar enig bewijs voor. Het leek mij vrij ridicuul, welke jongens zouden er nou op klaarlichte dag, om half vier ’s middags in een brievenbus gaan piesen? Dat moest iemand dan toch op zijn minst hebben gezien? De hele dag door liepen mensen in en uit hun woningen. Maar het werd in de app voor waarheid aangenomen en er werd ook flink schande van gesproken.
Op zaterdagochtend werd Lars’ moeder uit de groep verwijderd. Zonder uitleg. Gewoon ‘Mieke (7) heeft de groep verlaten’. Niemand die daar iets van vond.”

NSB-groep

“De weken daarna escaleerde het echt. De sfeer sloeg om. Van een nog redelijk gezellige informatie-app werd het meer een NSB-groep. Er werd niet meer alleen gewaarschuwd voor verdachte figuren, er werden hele complottheorieën gedeeld. Over wie er wél en niet hun vuilnis op tijd buiten zetten en ’s avonds laat nog zijn wasmachine liet draaien. Over wie er ‘s avonds laat bezoek kreeg en wat voor vage figuren dat waren. Over wie er ‘altijd zo nors kijkt’. En wie er brood strooide voor de vogels, ‘a.u.b.’  daar mee kappen, want daar kwamen ratten op af.
Alsof dat nog niet genoeg was, diende het volgende incident zich aan. Marijke (21) plaatste opnieuw een bericht: Ik heb gehoord dat iemand hier in de straat stiekem zijn hond laat poepen zonder op te ruimen. Ik noem geen namen, maar het is iemand met een witte hond.
Iédereen wist dat ze de gepensioneerde apothekersassistente Karin (11) bedoelde. De enige uit de flat met een witte labradoodle. Binnen een uur had iemand een foto gepost van hond Guusje in actie, inclusief een pijl en tijdstip. De app ontplofte. Karin ontkende, ze had átijd zakjes bij zich en pakte juist altijd alle drollen op.
Marijke bleef volhouden dat ze zeker wist dat ze haar hond had zien poepen en maakte ruzie met Karin. Daarna begon iemand anders te gissen over ‘wat er nog meer verborgen werd gehouden’ door alle flatbewoners. Hij had namelijk wel eens een rare lucht in de kelder geroken, wellicht dat een van de nieuwe bewoners er een wietkwekerij op na hield in een van de boxen. Een ander zeurde over een ‘onaangename kookgeur, die hij op de derde etage rook’. En typte in kapitalen GEUROVERLAST IS OOK OVERLAST. DENK AAN UW BUREN – NIET ALLES HOEFT MET KORIANDER OF UIEN.
Ik zat erbij en keek ernaar. En ik voelde me vies. Niet omdat Guusje poepte of ik ook vaak met uien bakte, maar omdat we elkaar begonnen te bespioneren. Omdat we elkaar begonnen te verraden. Omdat we, in plaats van met elkaar te praten, elkaar digitaal begonnen af te maken.
Ik besloot een bericht te plaatsen. Iets kalmerends, iets verbindends. ‘Misschien kunnen we de app weer gebruiken waarvoor hij bedoeld is: elkaar helpen en informeren. Niet beschuldigen? Liefs Wendy (25).’
Eerst bleef het stil, maar na een uur kwam er een reactie: ‘Wendy, jij werkt toch op het vmbo? Zat die zwarte hoodie-jongen niet bij jou in de klas? Waarom houd jij de hand boven zijn hoofd en heb je hem niet aangegeven? Misschien moet jij ook eens nadenken over wat je hier deelt.’
Binnen de kortste keren had die post wel tien duimpjes. Ik was verbijsterd. Ik had eerder helemaal niets gedeeld over Souf, om me er niet in te mengen. Ik had juist geprobeerd te de-escaleren. Maar blijkbaar was ik nu ook verdacht, geen idee waarom. Maar dat was het moment waarop ik de app verliet. Ik wilde geen meldingen meer. Geen waarschuwingen of vuilspuiterij. Ik ben niet van de achterdocht, maar van de ‘leven en laten leven’-school. Ik wilde geen deel meer uitmaken van de grote sociale controle die plaats vond in die groep en ben er stampvoetend uitgestapt.”

Partners in crime

“Mijn vertrek uit de buurtapp is nu een paar maanden terug, maar heeft zo zijn gevolgen gehad op de sfeer in de flat en mijn sociale contacten. Groeten werden knikjes, knikjes stiltes. Dat aardige echtpaar dat altijd biscuitjes uitdeelde aan mijn dochters, duikt weg als ze ons zien. Marijke vermijdt mij (evenals Karin) in de supermarkt en in de lift. En Karin loopt nu met Guusje aan de overkant van de straat.
De enige met wie ik nu goed omga, is gek genoeg met Laura, de moeder van Lars. Ook zij voelt zich slachtoffer van de roddels en verdachtmakingen. We hebben inmiddels al een paar goede gesprekken gehad en ze blijkt een super leuke vrouw, met een prima zoon, die weer een doodnormale vriend heeft (Souf) en die beiden meer geïnteresseerd zijn in Snapchat en fatbikes, dan in de brievenbussen uit onze flat. Laat staan dat ze daarin plassen.
Laura en ik delen onze afkeer van de buurtapp. We snappen totaal niet waarom onze buren zo vijandig met elkaar omgaan en kwaadspreken over elkaar. Het is zo zonde. We hebben elkaar juist nodig in deze wereld. Ik wil ook met alle liefde helpen, als iemand hulp nodig heeft.
Vlak nadat ik de app verliet, heb ik een briefje op mijn deur gehangen: ‘Bel gerust aan als er iets is. Ik ben thuis. En ik luister. Echt’. Maar dat heeft niets uitgehaald. Er is niemand aan komen bellen.”

Om privacyredenen zijn alle namen veranderd, De echte namen zijn bekend bij de redactie.​​​​​​
Foto: Getty Images

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.