Waarom ADHD bij vrouwen vaak pas laat wordt ontdekt (en de overgang een kantelpunt kan zijn)

Wat is ADHD eigenlijk precies?

Bij ADHD kun je druk zijn of niet goed ergens je aandacht bij houden. ADHD is de afkorting van Attention Deficit Hyperactivity Disorder.

Positieve kanten

Psychiater en onderzoeker Dora Wynchank: “Als we aan ADHD denken, zien we vaak dat drukke jongetje in de klas voor ons. Maar ik hecht er allereerst aan te zeggen dat ADHD ook positieve kanten heeft. Mensen met ADHD zijn vaak creatief. Hun gedachten gaan makkelijker van het ene onderwerp naar het andere, waardoor ze nieuwe ideeën en oplossingen kunnen bedenken. Ze hebben daarnaast vaak veel energie en kunnen ontzettend veel oppakken. En ze zijn vaak empathisch. Veel mensen met ADHD hebben als kind veel kritiek gekregen omdat ze afgeleid waren of anders functioneerden. Daardoor kunnen ze juist veel begrip hebben voor mensen die het moeilijk hebben.”

Erfelijk bepaald

“ADHD is sterk erfelijk bepaald. Als een ouder ADHD heeft, is de kans groter dat een kind het ook heeft. Maar genen zijn niet het hele verhaal. Er zijn ook beschermende en verslechterende factoren. Een ondersteunend gezin, goede begeleiding op school en later een beroep dat goed bij iemand past, kunnen ervoor zorgen dat iemand heel succesvol is met ADHD. Aan de andere kant kunnen bepaalde omstandigheden klachten versterken. Het is dus een complexe wisselwerking tussen je genen en je omgeving. Maar de erfelijke aanleg is sterk.

Anders dan het klassieke beeld

Bij vrouwen ziet ADHD er vaak anders uit dan het klassieke beeld. Ze komen minder druk over, maar hebben vaker last van innerlijke onrust. Van buiten kan iemand dan rustig lijken, terwijl het in haar hoofd enorm chaotisch is. Vergeetachtigheid kan ook een probleem zijn. Zeker voor moeders, die vaak degene zijn die alles voor het gezin moeten onthouden. En vrouwen kunnen emoties heel sterk ervaren en sneller emotioneel overbelast raken. Dat is uitputtend. Juist omdat hun klachten minder zichtbaar zijn, wordt ADHD bij vrouwen vaak pas laat herkend. Ze krijgen bijvoorbeeld eerst een diagnose voor angst of depressie.”

Compenseren

“Veel vrouwen zijn ontzettend goed in compenseren. Ze worden georganiseerd, perfectionistisch of proberen hun problemen te maskeren. Daarmee kunnen ze jarenlang functioneren. Maar dat kost enorm veel energie. Als de eisen van het leven toenemen – door studie, werk, kinderen of mantelzorg – kan die manier van compenseren ineens niet meer werken. Ook tijdens de perimenopauze, de jaren vóór de overgang, kan het moeilijker worden om alles vol te houden. Dan kunnen vrouwen vastlopen en bijvoorbeeld een burn-out krijgen.
Bij vrouwen kunnen ADHD-klachten bovendien schommelen. Dat heeft te maken met het hormoon oestrogeen. Oestrogeen beïnvloedt dopamine, een neurotransmitter die belangrijk is bij ADHD. Vlak voor de menstruatie daalt de hoeveelheid oestrogeen en progesteron in het bloed. Vrouwen met ADHD kunnen dan prikkelbaarder, vergeetachtiger en chaotischer worden en zich somberder voelen. Ik heb van vrouwen zelfs weleens gehoord dat hun medicatie niet meer lijkt te werken.

Lees ook ADHD bij vrouwen: waarom de diagnose vaak laat komt

Na zwangerschap en tijdens de overgang

Ook na een zwangerschap kan ADHD sterker op de voorgrond komen. Tijdens de zwangerschap is het oestrogeengehalte in het lichaam hoog, maar na de bevalling daalt het juist sterk. Ondertussen slaap je vaak slecht als je net een baby hebt. Dat kan de klachten versterken.
Een derde belangrijk moment is de overgang. We weten uit onderzoek dat vrouwen met ADHD gemiddeld eerder in de overgang lijken te komen. Rond die periode kan de daling en schommeling van oestrogeen ervoor zorgen dat klachten zoals geheugenproblemen en slaapproblemen toenemen. Vrouwen die hun hele leven hebben kunnen compenseren, kunnen dan ineens vastlopen.”

Klachten

“ADHD staat bovendien niet op zichzelf. Er zijn vaker andere klachten, zoals slaapproblemen, migraine en darmklachten. Ook hypermobiliteit komt vaker voor bij mensen met ADHD en andere vormen van neurodiversiteit. We weten nog niet precies welke rol dat speelt. Wat we wel weten, is dat slaap belangrijk is. Mensen met ADHD kunnen een verschoven slaapritme hebben, maar ook last hebben van slapeloosheid, piekeren of rusteloze benen. Slecht slapen maakt concentratieproblemen vervolgens weer erger en kan ervoor zorgen dat emoties sterker schommelen. ADHD en slaap beïnvloeden elkaar dus.

Meer kennis

Ik denk dat het belangrijk is dat vrouwen meer kennis krijgen over hun klachten. Ga goed voorbereid naar de huisarts en probeer het hele verhaal te vertellen. Zeg niet alleen dat je slecht slaapt, migraine hebt of vergeetachtig bent, maar kijk naar het geheel van al je klachten. Tegen artsen zou ik willen zeggen dat ze het bredere perspectief zouden moeten meenemen. Kijk naar andere mogelijkheden en luister echt naar je patiënt. Neem haar ervaringen serieus en bagatelliseer niet wat ze vertelt. Vrouwen leven met hun lichaam en hun klachten en hebben daar ontzettend veel kennis over. Die wijsheid moeten we respecteren.”

Meer Vriendin? Volg ons op Facebook en Instagram. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse Vriendin nieuwsbrief.