Minder zin in seks, maar ook minder angstig: dít doet de pil met je psyche
Minder zin in seks, maar ook minder snel angstig. De pil heeft meer impact op emoties en gedrag dan lang werd gedacht.
De pil wordt steeds minder populair… Hoe komt dat?
Om maar meteen met het laatste nieuws te beginnen: de anticonceptiepil is niet meer de grote favoriet onder de anticonceptiemiddelen, vooral niet bij jonge vrouwen. Niet-hormonale anticonceptie wordt steeds populairder.
Hormoonmoe
Waar deze hormoonmoeheid vandaan komt, legt Estrella Montoya uit. Zij is onderzoeker naar hormonen en sociaal-emotioneel gedrag en schreef het boek Hormonen en vrouwen. “Vrouwen beginnen vraagtekens te zetten bij jarenlang pilgebruik en stappen liever over op hormoonvrije opties, zoals het koperspiraal, natuurlijke anticonceptie of condooms. Ook wordt de menstruele cyclus steeds meer omarmd door vrouwen, terwijl die door de pil wordt onderdrukt.” In haar boek schrijft Estrella dat ongeveer de helft van de vrouwen die stopten met de pil emotionele bijwerkingen als belangrijkste reden noemde, zoals somberheid of een mat gevoel. Ze licht toe: “Met de pil worden je gevoelens vlakker en wordt de natuurlijke flow van je cyclus onderdrukt. Ik kan me heerlijk voelen in de vroege fase van de menstruatie: zelfverzekerd en genietend van al het moois in mijn leven. Maar ik voel ook precies wanneer de eisprong heeft plaatsgevonden, want dan ben ik angstiger, onzekerder en prikkelbaarder. Voor vrouwen die deze schommelingen als heftig ervaren, kan het gunstig zijn om de pil te slikken, omdat het dan allemaal wat minder intens wordt.”
5 vragen aan… Karin van der Velde
Ze is expert reproductieve gezondheid bij Rutgers.
1. Heeft de pil meer impact op emoties en gedrag dan werd gedacht?
“Ja en nee. De negatieve effecten van de pil werden lange tijd onderbelicht. Maar vergeleken met tien jaar geleden is er nu ook veel meer bekend over de effecten van de pil. De afgelopen decennia is er een verschuiving geweest in de medische onderzoekswereld, die tot dan toe grotendeels gericht was op mannen.”
2. Wat is die invloed op gedrag precies?
“Hormonen bepalen je emoties, stemming en gedrag. Veranderingen in hormonen, bijvoorbeeld door de anticonceptiepil, kunnen dus zorgen voor emotionele veranderingen en gedragsveranderingen. Er zijn veel vrouwen die merken dat hormonale anticonceptie ook invloed heeft op hun sociale contacten en relatie.
Hormonen beïnvloeden immers niet alleen je cyclus, maar ook je behoefte aan nabijheid en hoe je op anderen reageert. Sommige vrouwen voelen zich vlakker of zijn minder geneigd om toenadering te zoeken. Ook intimiteit kan daardoor veranderen. Tijdens de eisprong kun je je energieker voelen en meer behoefte hebben aan intimiteit. Met de pil wordt die piek gestabiliseerd en dat kan bijvoorbeeld invloed hebben op je liefdesleven.”
3. En wat is de invloed van de pil op je psyche?
“De impact op de psyche is een onderwerp dat steeds meer aandacht krijgt, maar waar ook nog veel onduidelijkheid over bestaat. Kort door de bocht: de pil beïnvloedt je baarmoeder en je brein. Zo zijn er vrouwen die depressieve gevoelens, stemmingswisselingen en minder zin in seks ervaren. Die invloed is groter dan lange tijd werd gedacht.
Ongeveer één op de drie vrouwen ervaart bijwerkingen van de pil. Maar dat wil niet zeggen dat de pil ongezond of schadelijk is voor de gezondheid. De pil bevat kunstmatige versies van hormonen die het lichaam zelf ook aanmaakt en stabiliseert de hormoonspiegel. Hoe iemand daarop reageert, verschilt per persoon.”
4. Hoe weet je of je hier gevoelig voor bent?
“Je genen bepalen voor een deel hoe gevoelig je bent voor hormonale veranderingen. Ook stress heeft hier invloed op. Om erachter te komen in hoeverre je er gevoelig voor bent, kun je het beste bijhouden wanneer je bent begonnen, hoe je je voelt en of klachten terugkeren. Een cyclus-app kan daarvoor handig zijn. Zo kun je met een concreter verhaal naar je huisarts gaan, mocht je de bijwerkingen als onprettig ervaren.
Als je al lang de pil gebruikt als anticonceptiemiddel – dus niet om een andere reden, zoals het tegengaan van PMS-klachten – en je je afvraagt of je je anders voelt zonder, kan het geen kwaad om een half jaar te stoppen met de pil. Gebruik dan wél een andere vorm van anticonceptie, omdat ik vaak zie dat er juist in een fase tussen anticonceptiemethoden onbedoelde zwangerschappen ontstaan. Het duurt zo’n drie maanden voordat je lichaam qua hormonen weer in het eigen ritme zit. Daarna kun je ervaren hoe je je voelt zonder de pil.”
5. Wie zijn het meest vatbaar?
“De pil kwam in Nederland in 1964 op de markt, waardoor veel vrouwen hem langdurig gebruiken. Daarvan zijn geen schadelijke langetermijneffecten bekend. De werking en bijwerkingen stoppen zodra je de pil niet meer gebruikt. De pil heeft positieve en negatieve effecten, en die zullen per persoon, leeftijd, type pil en gebruiksduur verschillen. Op dit moment is nog niet te voorspellen hoe iemand op de pil reageert en blijft het een kwestie van trial-and-error. Merk je dat je je minder goed voelt nadat je met de pil begonnen bent? Bespreek dan met je huisarts welke alternatieve opties je kunt uitproberen.”
De pil tijdens de (peri)menopauze?
Sommige vrouwen merken dat hun overgangsklachten verminderen door de pil, maar daarvoor wordt hij niet voorgeschreven. Hormoonpleisters wel. Die kunnen helpen om de hormoonbalans meer te stabiliseren. Karin van der Velde: “Dat werkt net zoals bij PMS-klachten: je ervaart dan minder de pieken en dalen van je cyclus, wat in (de aanloop naar) de overgang fijn kan zijn.”
De pil voor hém
Ja, je leest het goed: er bestaat ook een anticonceptiepil voor mannen. Veel mensen weten dit niet, maar er zijn zelfs verschillende middelen ontwikkeld voor mannen, in de vorm van pillen, crèmes en een prikpil. Deze remmen de spermaproductie en hebben dezelfde bijwerkingen als de pil, zoals acne, gewichtstoename en effecten op het libido en de stemming.
Niet veel investeren
Waarom je er bijna niets over hoort of leest? Estrella Montoya: “Blijkbaar wordt deze markt niet de moeite waard gevonden om in te investeren; niemand heeft dat nog gedaan. Misschien omdat verwacht wordt dat mannen het toch niet zullen gebruiken. Ik denk dat er zeker een groep mannen is die dit zou willen gebruiken als het veilig is, omdat zij anticonceptie als gedeelde verantwoordelijkheid zien, wat het ook is natuurlijk.”
Meest gebruikte anticonceptie
De anticonceptiepil: 40 procent. Zo’n tien jaar geleden was dit nog 55 procent. Niet alleen onder jongeren is het pilgebruik afgenomen, ook onder dertigers en veertigers neemt het gebruik duidelijk af.
Het condoom: 27 procent.
De hormoonspiraal: 17 procent. Dit was tien jaar geleden nog ongeveer 7 procent.
De koperspiraal: 5 procent.
Sterilisatie: 2 procent.
Bron: CBS
Misvattingen over de pil
Fabel → Als je de pil lang hebt geslikt, is het na stoppen lastiger om zwanger te raken
Zo zit het wél: als je tien jaar de pil hebt geslikt en daarna stopt om zwanger te raken, is dat lastiger dan toen je tien jaar jonger was. Dat komt alleen níét door de anticonceptie, maar doordat je ouder bent geworden. Hoe ouder je bent, hoe lastiger het wordt om zwanger te raken.
Fabel → De pil geeft bij de meeste vrouwen bijverschijnselen
Zo zit het wél: 75 procent van de pilgebruikers heeft geen last van bijwerkingen of gebruikt de pil juist vanwege gunstige effecten.
Fabel → Elke anticonceptiepil is hetzelfde
Zo zit het wél: de samenstelling verschilt per merk. Zo kan een pil waarin levonorgestrel wordt gebruikt het seksueel verlangen en de seksuele opwinding verminderen. Dit komt doordat het de aanmaak van testosteron verlaagt, wat niet nodig is voor de anticonceptieve werking van de pil. Veel pilgebruikers zijn hier niet van op de hoogte en zouden misschien liever voor een ander type pil kiezen als ze dit zouden weten.
Estrella Montoya: “Een nieuwe pilvariant, die nu nog in ontwikkeling is en in de testfase zit, bevat een werkzame stof die de testosteronwaarden op niveau houdt. Vrouwen die deze pil gebruikten, hadden meer genitale sensaties tijdens seksuele fantasieën en wezen seksuele toenaderingen van hun partner minder vaak af. Het is nog niet bekend wanneer deze pilvariant verkrijgbaar is.”
Fabel → Door de pil ben je stressbestendiger
Zo zit het wél: het is aangetoond dat je gevoelens en emoties iets minder intens worden door de pil. Maar dat maakt je niet minder gevoelig voor stress. Het tegendeel is eerder waar.
Uit recent wetenschappelijk onderzoek blijkt dat pilgebruikers een nog hogere hartslag hebben tijdens blootstelling aan een zogenoemde stresstest. In die test moesten de deelnemers hun hand in een emmer met ijs houden, wat lichamelijke stress veroorzaakt, vergelijkbaar met wanneer je bijvoorbeeld voor een publiek moet spreken. Het maakt je dus eerder gevoeliger voor stress dan stressbestendiger. Maar één ding is zeker: er moet meer onderzoek worden gedaan naar hoe pilgebruik het stresssysteem ontregelt.
Fabel → De pil vaak doorslikken is niet wenselijk
Zo zit het wél: Estrella Montoya: “Veel vrouwen vragen zich af of het kwaad kan om de pil door te slikken. Het simpele antwoord is: nee. Sommige vrouwen vinden het een prettig idee om een stopweek met bloedingen te hebben, vergelijkbaar met de natuurlijke situatie. Andere vrouwen willen met de stopweek een pauze inlassen in het gebruik van de synthetische hormonen. Daartegenover staat dat het voor vrouwen met extreem bloedverlies, endometriose of ernstige PMS fijner is om juist geen stopweek te hebben, omdat de hormonale schommelingen dan minimaal blijven.”
Al eens van body literacy gehoord?
De dalende populariteit van de pil wordt ook verklaard doordat vrouwen hun lichaam en emoties beter willen leren begrijpen. Dit wordt ‘body literacy’ genoemd: weten wat er in je lijf gebeurt, welke signalen je kunt vertrouwen en hoe hormonen je stemming, energie en keuzes beïnvloeden.
Jarenlang was de pil vanzelfsprekend als anticonceptie of om PMS-klachten te verminderen. Nu willen steeds meer vrouwen juist leven volgens hun cyclus. Body literacy gaat over het herkennen van de natuurlijke flow van je cyclus, zodat je je agenda daarop kunt afstemmen. Zo zijn je sociale behoeften, energie en focus vaak lager in de periode vlak voor en tijdens de menstruatie, terwijl je rond de eisprong op je scherpst bent.
Tip van de redactie: Hormonen en vrouwen
Het boek Hormonen en vrouwen beschrijft alle fases waarin het lichaam van een vrouw drastische hormonale veranderingen doormaakt. Voor wie meer te weten wil komen over haar eigen hormoonsysteem en de invloed daarvan op hersenen, gedrag en emoties.
Uit andere media
