Afvallen met AI, goed idee (of niet)? Journaliste Marianne zocht het uit

AI

Een tijdje geleden dacht je misschien nog dat AI een hype was, maar inmiddels weet je: AI is here to stay. Daar waar mensen eerst iets opzochten op Google, doen ze dat nu vaak op chatbots als ChatGPT, Copilot of Claude. Dat is ook niet zo gek, Google is een zoekmachine en een AI-tool als ChatGPT is een antwoordmachine. Antwoorden via AI zijn vaak gerichter en uitgebreider. En als je alles aan AI kunt vragen, dan kun je natuurlijk net zo goed AI je laten helpen met gewicht verliezen. Maar is dat wel zo’n goed idee?

Motivatie

Ik vraag het om te beginnen aan Sander Kers, bewegingswetenschapper, personal trainer en schrijver van het boek ‘Serieus over afvallen’. Sander: “Het ligt eraan waarvoor je AI wilt gebruiken. Bij gewicht verliezen is motivatie erg belangrijk. Veel mensen denken nog steeds dat je ‘gewoon’ even een paar maanden wat minder kunt eten en dat het daarna klaar is. Maar dan begint het pas. Op gewicht blijven is misschien wel het allermoeilijkst. En mensen willen dat niet horen hè, want dat klinkt niet motiverend. Ik draai het liever om: als je weet hoe het zit, kun je je daarop voorbereiden. Een AI-tool als ChatGPT is een fantastische motivator. Een digitale assistent die je altijd in je binnenzak hebt zitten. Je kunt ermee sparren, je kunt je verhaal kwijt, alles. Van ChatGPT heb je sneller een motivatieboost dan de diëtist of voedingsconsulent die je begeleidt. In die zin ben ik helemaal voor AI als ondersteuning te gebruiken tijdens het afvallen.”

Ernstige tekorten

AI als ondersteuning. Dat klinkt als een goed idee, maar is nog niet ‘the real deal’, de begeleiding bij het afvallen zelf. Of dat óók een goed idee is? Sander schudt beslist zijn hoofd: “Nee. Je gezondheid is het meest waardevolle dat je hebt. Daar moet je niet mee spelen. Blijf daarom weg van gericht voedingsadvies vragen aan een AI-tool. Het is niet zonder gevaar als je deze gezondheidsadviezen klakkeloos opvolgt. Als een voedingsadvies niet goed uitgebalanceerd is, kun je op de lange termijn ernstige tekorten oplopen in je lichaam.”

Terughoudend

Ernstige tekorten, oei, dat klinkt nou eh, ernstig dus. Kun je AI dan beter helemaal niet gebruiken? Sander: “Zoals je hoort ben ik er terughoudend in. Wat je wel kunt doen is eerst naar een expert gaan, jouw persoonlijke situatie in kaart brengen en daarná deze gevalideerde input verwerken in AI. Bijvoorbeeld dat je zegt: dit is mijn eetschema, geef me voor deze week zeven gevarieerde recepten die hierbij passen. Of, wat ik net al zei, laat je motiveren door AI. Zie je het even niet meer zitten of heb je net die extra boost nodig, ga erover in gesprek met jouw AI-tool.”

Juiste manier vragen stellen

Toen ChatGPT eind 2022 in Nederland werd gelanceerd, vond ik het he-le-maal niks. Een tool die teksten schrijft? Dat is ménsenwerk. Ik vond het een belediging voor mijn vakgebied. Wel voelde ik aan: hmmm, dit zou nog wel eens heel groot kunnen worden. Dus ja, dan kun je twee dingen doen: A) je ertegen verzetten en er met opzet niks mee doen of B) full nerd-modus erin duiken en kijken wat het allemaal inhoudt. Ik ben voor optie B gegaan. Inmiddels ben ik om. Ik gebruik AI dagelijks, ik geef trainingen over AI in het bedrijfsleven en ben gefascineerd door de mogelijkheden met AI. Omdat ik zoveel werk met AI weet ik hoe belangrijk het is dat je op de juiste manier vragen stelt. Ik wil vijf kilo afvallen, geef me een eetschema. Zou jij dat vragen? Beter van niet. Kijk maar eens naar het verschil met dit:
Hoi ChatGPT! Jij bent een ervaren diëtiste bij het Voedingscentrum. Jouw expertise is het opstellen van eetschema’s voor vrouwen van 35-50 jaar om op een verantwoordelijke manier 0,5 kilo per week af te vallen. Je houdt je daarbij aan de richtlijnen van het Voedingscentrum. Je zorgt ervoor dat in het ontbijt, lunch en avondeten alle nutriënten, vitamines en mineralen zijn opgenomen die een gezonde, volwassen vrouw nodig heeft. Verzin er niks bij, houd je altijd aan de wetenschappelijk onderbouwde kennis van het Voedingscentrum, dit is belangrijk! Maak nu een eetschema voor een week en zet het in een overzichtelijke tabel. Geef daarnaast 3 tips om op een gemakkelijke, laagdrempelige manier meer te bewegen. Stel ten slotte 5 vragen aan mij die je nodig hebt om het eetschema optimaal op mijn wensen te laten aansluiten.

Onvolledige vraag

Als ik AI in mijn werk gebruik, ben ik soms wel drie kwartier bezig met een goede vraag (een goede prompt) schrijven. Voor het werken met AI geldt: garbage in is garbage out, oftewel als jij een onvolledige vraag stelt aan AI, krijg je ook een onvolledig antwoord terug. De mogelijkheden van AI zijn zoals ik net al zei eindeloos, alleen is het wel belangrijk dat je weet hóe je met AI werkt. Een van de dingen die ik zelf weleens doe is aan het einde van de week een foto maken van de inhoud van mijn koelkast met de vraag: Hoi Chatty, dit heb ik nog in mijn koelkast. Ik ben tegen verspilling en wil daarom graag alles opeten. Bedenk een gezond, vegetarisch recept op basis van deze ingrediënten. Maak een boodschappenlijstje voor de dingen die ontbreken. Stel het boodschappenlijstje zo samen dat ik niet wéér eten overhoud.’ 

Echte gedragsverandering

Nog een ander belangrijk punt; AI wil maar één ding en dat is jou antwoord geven. Of het antwoord écht klopt, is maar de vraag. Het blijft altijd menselijke intelligentie boven artificiële intelligentie. Met andere woorden: jíj moet bepalen of het antwoord klopt. Dus als ChatGPT een advies geeft om koolhydraatarm te eten of extra vitamine B te suppleren, weet jij of dat goed voor jou is? Je moet eigenlijk de kennis van een inhoudsdeskundige bezitten om te kunnen beoordelen of het klopt wat AI je adviseert.

Bedroevend slecht

Sander ziet dit ook vaak terug in de opleidingen die hij geeft: “Binnen mijn bedrijf begeleid ik mensen om fitnessinstructeur te worden. Die gasten halen zo even een schemaatje uit ChatGPT. Het meest opvallende vind ik dat ze vaak één-op-één geloven wat ChatGPT zegt. Ik schrik daarvan, waarom neem je dat meteen voor waar aan? Dit staat dus nog helemaal los van de kwaliteit van de schema’s, die zijn namelijk ook vaak bedroevend slecht.” Als interviewer stel ik de vragen. Maar ook dit draait Sander graag om: “Ik heb eigenlijk wel een vraag voor jou als lezer van dit artikel. Ik ben benieuwd áls je voor AI en afvallen kiest, waar jouw gedachte vandaan komt. Waarom kies je voor AI en ga je niet eerst naar een diëtist? Is het gemak of misschien wel geld? Ik heb daar verder geen oordeel over, ik denk dat het behulpzaam is om jezelf die vraag eerlijk te stellen. Want ik zie het steeds vaker gebeuren. Mensen die de expertstap gewoon overslaan. Die dieper in gesprek gaan met een chatbot dan met iemand die er jaren voor heeft gestudeerd. En die dat ook nog eens heel logisch vinden.

Op gewicht blijven

Kijk, iedereen kan afvallen met welk programma dan ook. Dat is niet het punt. De echte vraag is: kun je vervolgens op gewicht blijven? Want dát is afvallen. Gedrag veranderen voor een hele lange tijd, het liefst voor altijd. Niet even je eetpatroon aanpassen voor een resultaat en daarna weer terugvallen in je oude gewoontes. Ik weet niet of AI je daarbij kan helpen. Ik geloof alleen in dingen die je de rest van je leven kunt blijven volhouden. Daarom zakt bijna iedereen weer terug. Niet omdat mensen niet willen, maar omdat er nooit een echte gedragsverandering heeft plaatsgevonden.”

Bewust kiezen

In mijn werk kom ik veel mensen tegen die werken met AI. Zo ook Anton (53). Anton is een ongelofelijke technerd. Daar waar andere mensen deze benaming een belediging zouden vinden, begint Anton helemaal te stralen als je hem zo noemt. Naast technerd is Anton veel te zwaar. Hij heeft meerdere diëtisten bezocht en hij volgde onlangs een GLI, een gecombineerde leefstijlinterventie. Anton deed zijn best, maar het lukte gewoon allemaal niet. Daarom is hij op advies van zijn huisarts gestart met Ozempic. Én hij laat zich in zijn afvalproces ondersteunen door ChatGPT. Ik ben natuurlijk een en al oor. Anton vertelt: “Eén van de risico’s van Ozempic is dat je spiermassa afneemt. Daarom heb ik een weegschaal gekocht die dat ook kan meten. En ik weet het hè, die cijfers an sich zeggen niet zoveel. Maar je kunt wél in de gaten houden of er iets verandert. De gegevens van de weegschaal heb ik geüpload in ChatGPT. Nu kan ik in ChatGPT vragen stellen over mijn meetresultaten, in gesprek gaan met cijfers is zoveel leuker dan naar een saaie Excel staren. Ik vind het motiverend om op deze manier met mijn gewicht bezig te zijn.”

Amusement

“Ik zie trouwens de ondersteuning van AI meer als amusement dan als ondersteuning hoor, dat wel. Als ik weer advies nodig heb over wat ik precies moet eten en waarom, ga ik eerst naar een professional.” Mooi om te horen dat Anton bewust kiest voor een professional. Sander zou trots op hem zijn. Anton vertelt verder: “In het begin ging het afvallen heel goed, maar de laatste tijd iets minder. Ik kan dan aan ChatGPT mijn frustratie kwijt. Chat helpt me relativeren, mijn lichaam is een balans aan het zoeken. Dan kan het zijn dat je even op een plateaufase terechtkomt. Ik ben goed bezig en moet vooral dóórgaan. Het klinkt misschien suf, maar dit is soms precies wat ik nodig heb om niet op te geven.”

Voorzichtig

En als laatste nog een tip van de technerd: “Wees wel voorzichtig met wat je in AI zet. Ik ben heel secuur in wat ik wel deel en wat niet. Want je weet niet wie dat allemaal mee kan lezen. Voor hetzelfde geld leven we over twintig jaar in een maatschappij waarin een zorgverzekeraar toegang krijgt tot dit soort gegevens. Dan wordt jou een verzekering geweigerd, omdat je twintig jaar geleden ongezond hebt geleefd.”

Moraal van het verhaal: ja je kunt AI inzetten ter ondersteuning van je gewichtsverlies. Maar wees voorzichtig met wat je vraagt én welke gegevens je deelt.

Foto: Getty Images