Waarom we ieder leeg moment automatisch met onze telefoon vullen
Een trein die vijf minuten vertraagd is, wachten bij de kassa of nog tien minuten over hebben voordat je de deur uit moet: zulke momenten worden opvallend snel schermtijd. Vaak ligt de telefoon al in je hand voordat je bewust hebt besloten wat je ermee wilt doen. Je beantwoordt één bericht en merkt even later dat je ook het nieuws hebt bekeken, een webshop hebt geopend of door filmpjes bent gaan scrollen. De smartphone maakt afleiding zo gemakkelijk bereikbaar dat een paar minuten niets doen steeds minder vanzelfsprekend voelt.
Van niets doen naar iets doen kost bijna geen moeite meer
Veel vormen van ontspanning vroegen vroeger om een kleine extra handeling. Je pakte een tijdschrift, zette de televisie aan of ging achter een computer zitten. Op een smartphone staan communicatie, nieuws, muziek, winkelen en entertainment op hetzelfde apparaat dat meestal al naast je ligt.
Die lage drempel is op zichzelf vooral handig. Even de vertrektijd van een trein controleren of iemand terugsturen kan binnen een minuut klaar zijn. Interessanter is wat er daarna gebeurt. Zodra het oorspronkelijke doel is afgerond, is de volgende app alweer met één beweging bereikbaar. Daardoor kan doelgericht gebruik ongemerkt overgaan in doorklikken zonder dat je daar vooraf voor gekozen had.
Je hebt geen melding nodig om toch te kijken
Notificaties trekken aandacht, maar verklaren niet waarom je soms je scherm opent terwijl er helemaal niets nieuws binnenkomt. Gewoonte kan minstens zo bepalend zijn. Wachten op koffie, een reclameblok of een paar stille minuten op de bank worden gemakkelijk een aanleiding om automatisch naar het toestel te grijpen.
Wie dat patroon wil herkennen, heeft daarom niet genoeg aan alleen meldingen uitschakelen. Let eens op het moment vlak vóórdat je je telefoon pakt. Wilde je daadwerkelijk iets controleren, of voelde het vooral vreemd om even niets te doen? Dat verschil maakt zichtbaar welke schermmomenten een functie hebben en welke vooral uit automatisme ontstaan.
Op hetzelfde scherm staan totaal verschillende bezigheden
Een schermtijdrapport gooit activiteiten gemakkelijk op één hoop. Twintig minuten videobellen met een vriendin telt net zo goed mee als twintig minuten nieuws lezen of zonder duidelijk doel tussen apps wisselen. Toch betekenen die minuten niet hetzelfde voor je dag.
Dat komt doordat vrijwel iedere digitale activiteit via hetzelfde beginscherm bereikbaar is. Naast berichten, streaming, webshops en sociale media zijn voor volwassenen bijvoorbeeld ook online kansspeldiensten beschikbaar, zoals 711.nl. Voor het toestel maakt het niet uit welke categorie je opent: het begint allemaal met ontgrendelen en aantikken. Juist daarom vertelt alleen het totale aantal minuten weinig over waarom je de telefoon gebruikt.
Een nuttige vraag is wat je van plan was toen je het scherm opende. Was er een concrete taak, koos je bewust voor ontspanning of bleef je vooral doorschakelen omdat het volgende onderdeel alweer klaar stond?
Een gekozen activiteit heeft meestal een duidelijker einde
Veel digitale omgevingen bieden vanzelf iets nieuws aan. Na een filmpje verschijnt een volgend filmpje, na een nieuwsbericht staan andere artikelen klaar en vanuit een webshop kun je steeds een nieuwe categorie openen. Daardoor ontbreekt soms het moment waarop de activiteit uit zichzelf ophoudt.
Een vooraf gemaakte keuze geeft zo’n eindpunt wel. Je besluit bijvoorbeeld drie berichten te beantwoorden, één aflevering te kijken of tien minuten iets te lezen. Daarna is de activiteit afgerond. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat vrije tijd voortaan met een stopwatch moet worden gepland. Het gaat er vooral om dat je zelf bepaalt waarmee een leeg moment wordt gevuld, in plaats van pas achteraf te ontdekken waar de tijd gebleven is.
Soms hoeft een leeg moment nergens voor gebruikt te worden
De telefoon is bijzonder goed geworden in het wegwerken van kleine stiltes. Toch hoeft wachten niet altijd opgelost te worden. Uit het raam kijken in de trein, mensen om je heen opmerken of een paar minuten voor je uit staren zijn eveneens manieren om tijd door te brengen.
Wie bewuster met de telefoon wil omgaan, hoeft daarom niet meteen een streng schermtijdschema op te stellen. Eén simpele vraag kan al genoeg zijn: waarom pak ik hem nu? Soms is het antwoord duidelijk en gebruik je het toestel precies waarvoor je het nodig hebt. Op andere momenten blijkt het vooral een automatische reactie op verveling.
Dat maakt telefoongebruik niet goed of fout. Het laat vooral zien hoe gemakkelijk de smartphone ieder klein gat in de dag kan vullen. Juist omdat bijna alles via hetzelfde scherm bereikbaar is, kan het prettig zijn om af en toe zelf te kiezen dat een paar lege minuten ook gewoon leeg mogen blijven.
Dit artikel is een partnerbijdrage.
Uit andere media
