Nazifa overleefde drie aanslagen van de Taliban in haar strijd voor vrouwenrechten

Nazifa

Wat later dan we hadden afgesproken, verschijnt Nazifa in beeld. Nazifa woont in Noorwegen, het interview is online. Ze heeft een goede reden om te laat te zijn, zo zal al snel blijken. Nazifa werd de avond van tevoren gebeld over twee vrouwen in Afghanistan die waren gearresteerd door de Taliban en gevaar liepen. De hele avond én vanochtend is Nazifa bezig geweest om iets voor deze vrouwen te doen. Met resultaat, zegt ze, tamelijk onderkoeld: “Ik heb de datum kunnen uitstellen waarop ze zullen worden gestenigd.” Wat? Horen we dat goed? Stenigen als in: er worden stenen naar deze vrouwen gegooid tot ze overlijden? “Ja, dat klopt”, zegt Nazifa. “Maar door mijn gesprekken met onze commissie van stamoudsten, die weer contact hebben met een invloedrijke en belangrijke functionaris bij de Taliban, gebeurt dat dus later. Dat geeft ons tijd.” Nazifa hoopt dat uitstel leidt tot afstel. Maar helemaal gerust is ze er niet op.

Leven in Afghanistan

Het confronteert ons er meteen mee dat het leven dat vrouwen in Afghanistan leiden, een tikkie anders is dan bij ons in Nederland. Het verhaal van deze twee vrouwen staat namelijk niet op zichzelf. Nazifa zelf overleefde drie keer een aanslag door de Taliban. Bij de eerste aanslag was ze pas vijftien. En voor wie denkt dat ze voor die tijd een mooi leven had: dat had ze niet. “Ik ben eind jaren negentig in Afghanistan geboren, tijdens de eerste periode waarin de Taliban aan de macht kwam. Mijn vader zat in het leger. Hij stierf toen ik pas een baby van zeven maanden oud was. Vanaf dat moment moest mijn moeder in haar eentje voor mij en mijn drie broers zorgen. Ik heb dus al vanaf jongs af aan ervaren hoe moeilijk het leven is voor vrouwen in Afghanistan doordat ik zag hoe zwaar mijn moeder het had.”

Actief op allerlei gebieden

Nazifa was al actief op allerlei gebieden sinds ze tien was. Zo werkte ze als tienjarige al voor een kinderprogramma bij een lokaal radiostation. Vanaf haar vijftiende zette ze zich voor anderen. Nazifa: “Ik werkte voor een internationaal voedselprogramma in het noorden van Afghanistan, waar we woonden. Samen met een aantal collega’s van dat programma reden we langs scholen om eten langs te brengen om daarmee de kinderen en hun families te ondersteunen. Ondertussen probeerden we ze ervan te overtuigen om naar school te blijven gaan. Sommige families zijn namelijk zo arm, dat ze de kinderen soms naar Pakistaanse streng islamitische scholen sturen. Maar onder die kinderen rekruteren de Taliban nu juist hun toekomstige soldaten.”

Nare gebeurtenis

“Terwijl we in de auto zaten, werden we op een gegeven moment aangehouden door de Taliban. Ze begonnen tegen mij te praten. Ze wilden weten waarom ik in die auto zat, en vooral waarom ik mijn gezicht niet bedekte. Ik zei dat mijn familie niet religieus was en dat ik daarom geen gezichtsbedekking hoefde te dragen. Daarop begonnen ze mij te slaan. Naast mij zat mijn collega Ghani, een arts. Hij zei tegen die soldaten dat ze tegen hém moesten praten, en dat ik als meisje niet met mannen mocht praten. Toen gebeurde het allerergste. Ze schoten dokter Ghani dood. Terwijl hij dus gewoon naast me zat in die auto, he.” Nazifa overleefde de aanslag. “Maar ik was zo in shock, dat ik in de twee weken daarna niet heb kunnen praten.” Ze wrijft in haar ogen. “Het is zo gek, ik ben nu 28, het is al zo lang geleden dat dit is gebeurd, maar ik word nog altijd emotioneel als ik hierover praat. Het is een gebeurtenis die ik nooit zal vergeten. Ik heb me er lang schuldig over gevoeld. Als ik er niet was geweest, had dokter Ghani misschien nog geleefd. Hij was niet alleen een collega, maar ook een goede vriend. Hij liet een vrouw en vier kinderen achter. Ik heb altijd hard gewerkt om ze te kunnen onderhouden. Het is het minste wat ik kan doen.”

Aanslag

De aanslag plantte wél een zaadje bij Nazifa. “Niet lang daarna besefte ik wat ik wilde doen met mijn leven. Ik wilde me inzetten voor mensenrechten in het algemeen, en voor de rechten van vrouwen in het bijzonder.” Dat lukte met vallen en opstaan. In april 2021 kwam een van haar dromen uit, namelijk om een conferentie te organiseren over vrouwenrechten in Afghanistan. “Het was lastig, we konden in eerste instantie geen plek vinden waar we samen konden komen. In Afghanistan hebben we niet alleen te maken met de Taliban die dit soort dingen tegen proberen te houden, maar ook met andere groepen. Toch lukte het uiteindelijk.” Maar liefst tweeduizend vrouwen waren erbij toen Nazifa de zaal toesprak. “Het is nog steeds zo’n mooie herinnering. Alle vrouwen die daar waren, wilden een einde aan de oorlog in Afghanistan. We zijn daar gewoon niet veilig. Iedereen voelde: het is genoeg.”

Ondergrondse school

Intussen had Nazifa al een eigen ondergrondse school voor vrouwen opgezet in Afghanistan. Daar werden in het geheim allerlei verschillende lessen gegeven. Maar daardoor werd het wel steeds gevaarlijker in Afghanistan voor Nazifa. Tijdens een andere aanslag overleefde ze een bom die onder haar auto was geplaatst. “De chauffeur die de auto bestuurde, overleefde het niet. Ikzelf wel, maar ik heb twee maanden in het ziekenhuis gelegen. Maar er gebeurden ook allerlei andere gekke dingen. Ik werd bijvoorbeeld een keer in elkaar geslagen door een plaatselijke, machtige commandant, die lid was van het parlement maar banden had met drugdealers. Ik kan je een foto laten zien, je herkent mijn gezicht niet meer, zo erg was ik eraan toe. Ook werd een van onze scholen in brand gestoken door de Taliban, en 34 van mijn collega’s werden gearresteerd. Die moest ik uiteindelijk vrijkopen.” 

Naar Noorwegen

Nazifa onderhield nauwe contact met verschillende ambassades in Kabul. Een aantal landen had haar politiek asiel aangeboden. Zo ook de Noorse ambassade. “De Noorse ambassadeur zei dat dit werk nog eens mijn dood zou worden. Maar ik kon niet weg zonder mijn familie: mijn moeder, mijn drie broers en hun vrouwen. Ik voelde me verantwoordelijk voor ze. Ik wilde later niet het verwijt krijgen van de echtgenotes van mijn drie broers dat ze waren overleden vanwege mijn werk. Uiteindelijk mocht ik met mijn hele familie naar Noorwegen komen. Daar woon ik nu vier jaar. Mijn moeder is hier al vier keer geopereerd. Want ook zij heeft tijdens allerlei ‘ongelukken’ verwondingen opgelopen aan haar handen, knieën en hoofd.”

Vrouwenrechten

Vanuit Noorwegen blijft Nazifa opkomen voor de vrouwen in Afghanistan. Zo vertegenwoordigt ze de vrouwen van Afghanistan bij de Verenigde Naties, studeert ze, en heeft ze een ondergrondse media-organisatie opgericht, Chiragh TV. “In Afghanistan zijn tv en alle andere media verboden. Daarom hebben wij een geheim digitaal platform opgezet, zodat vrouwen toch informatie kunnen uitwisselen en zelfs lessen kunnen volgen.” Voelt ze zich nu, op verre afstand van haar thuisland, helemaal veilig? “Nee, zeker niet. De Taliban zit ook in het buitenland. In New York bijvoorbeeld, de stad waar ik als meisje van droomde. Maar ook als ik voor mijn werk moet reizen, ben ik niet veilig en laat de invloed van de Taliban zich gelden. Ik was een tijdje geleden uitgenodigd om in Turkije te spreken tijdens een congres. Op het vliegveld van Istanbul werd ik aangehouden en drie dagen in een cel vastgezet. Zonder reden. Ik had een visum, al mijn papieren klopten, en toch werd ik vastgehouden. Zelfs in Noorwegen voel ik me niet veilig als ik politie zie. Een Noorse vriendin zei laatst dat het misschien een goed idee was dat we een keer samen zouden binnenlopen bij een Noors politiebureau. Gewoon, zodat ik over mijn trauma met de politie van de Taliban heen zou komen. Nou, daar ben ik echt nog niet aan toe.” 

Leven niet makkelijk

Het leven is ook vanuit Noorwegen niet makkelijk voor Nazifa. “Ik blijf me inzetten voor de mensenrechten in mijn land, ook al is dat niet altijd makkelijk. Ik moet ook gewoon in mijn onderhoud voorzien en werken om te kunnen leven, en dan heb ik ook nog dit werk. Ik slaap soms maar vijf uur per nacht. Nee, dat is niet gezond. Soms wil ik er ook gewoon mee stoppen. Maar dan zegt een vriendin dat dat niet kan: dat ik de leider moet blijven zijn van het verzet.” Dus: ondanks alles blijft ze vechten voor haar droom. Want uiteindelijk lijkt het haar geweldig als in Afghanistan een vrouwelijke leider zou hebben, en veel vrouwen in de regering. “Ik blijf dit doen voor mijn moeder, die mijn rolmodel is. Of ik zelf geen president wil worden? Nee hoor. Ik geloof in vrede, ik geloof in onderwijs en ik geloof in vrouwen. Als de vrouwen straks aan de macht zijn, ben ik de eerste die als mensenrechtenactivist opstaat en voor ze applaudisseert. Maar nu ga ik eerst weer aan het werk. Die vrouwen die over een tijdje gestenigd worden, daarover moeten we nog even stevig in gesprek. Want we moeten natuurlijk uit alle macht zien te voorkomen dat dat überhaupt gebeurt.”

Foto: privébezit